brief
pl   -   en

Brief

To magazyn w formie newslettera, w którym co tydzień dajemy Ci ważne informacje ze świata

Naciskając „Zapisz się”, wyrażam zgodę na przesyłanie newslettera Brief przez Outriders Sp. not-for-profit Sp. z o.o. i akceptuję regulamin.

Dołącz do ponad 15 tys. czytelników, a w każdy piątek o godz. 8 znajdziesz w swojej skrzynce e-mailowej podsumowanie minionego tygodnia. W magazynie informujemy o ważnych wydarzenia społecznych, politycznych, gospodarczych, naukowych z całego świata. To nie zbiór linków jak typowy newsletter. To magazyn ze specjalnie wyselekcjonowanymi informacjami. Podany w nieszablonowej, czytelnej i ciekawej formie. Dodatkowo otrzymasz odnośniki do źródeł, abyś sama mogła/sam mógł dowiedzieć się jeszcze więcej i poznać kontekst opisywanych wydarzeń. Magazynu możesz też słuchać w formie podcastu.

Czytam newsletter @outrid3rs.brief, który przyszedł do mnie w piątek. jedyny newsletter, który otwieram nawet z kilkudniowym opóźnieniem :)

Julia, Wrocław

Brief to świetna sprawa. Czuje, że stanie się moją obowiązkową lekturą w piątkowe poranki. Obowiązkową i przyjemną.

Sebastian, Pabianice

Archiwum briefa

Irlandia Północna, Japonia, USA, Azja, Ameryka Północna, Europa

Narcyzm a depresja

Według naukowców z Queen’s University Belfast osoby narcystyczne mogą być mniej narażone na stres i depresję. Uczestnikom badania zmierzono poziom ich subklinicznej formy narcyzmu, wytrzymałość psychiczną, objawy depresji i odczuwany stres. W przypadku narcyzmu wielkościowego (istnieje również narcyzm wrażliwy) pewność siebie i ukierunkowanie na osiągnięcie celu mogą zmniejszyć prawdopodobieństwo wystąpienia objawów depresji lub odczuwanego stresu. Dr Kostas A. Papageorgiou, jeden z autorów badań, podsumowuje: „Nie twierdzimy, że narcyzm jest dobrą cechą. Zamiast tego proponujemy postrzeganie osobowości ludzkiej w sferze, która wykracza poza dobre i złe cechy, poza cechy prospołeczne i toksyczne, w celu zidentyfikowania poziomów cech przystosowawczych i nieprzystosowawczych w różnych kontekstach”.

Siarkowodór gaz i cząsteczka sygnałowa jest obecny w mózgach ludzi oraz mysz z objawami schizofrenii i działa jako biomarker tego zaburzenia psychicznego. Związek ten znaleziono także we włosach ludzkich – wynika z prac japońskich naukowców. Jego poziom był związany z wyższym niż normalnie poziomem enzymu, który wpływa na wytwarzanie siarkowodoru. Badania mogą przyczynić się do stworzenia opracowania skuteczniejszych leków na schizofrenię. Obecne zostały opracowane ponad 50 lat temu i nie działają u ok. 30% pacjentów.

Pierwszy lek na schizofrenię w formie systemu transdermalnego (plastrów przyklejanych do skóry pacjenta) został zatwierdzony przez amerykańską Agencję Żywności i Leków. Asenapina, czyli lek przeciwpsychotyczny, który będzie sprzedawany pod nazwą Secuado, leczy zaburzenie psychiczne, przywracając równowagę chemiczną (odpowiedni poziom dopaminy i serotoniny) w mózgu chorego. Podanie przezskórne może być też łatwiejsze dla pacjentów

Walia, Wielka Brytania, Europa

Korzystne dla środowiska wybory żywieniowe

Zdrowe wybory żywieniowe prawie zawsze są korzystne dla środowiska, wynika z najnowszych badań naukowców z Uniwersytetu Oksfordzkiego. Owoce, warzywa, fasola i produkty pełnoziarniste mają najlepszy wpływ zarówno na zdrowie, jak i ochronę klimatu oraz zasobów wodnych. Natomiast spożywanie większej ilości czerwonego i przetworzonego mięsa najbardziej negatywnie wpływa na zdrowie i zanieczyszczenie środowiska. Spożywanie ryb jest zdrowe, ale ma gorszy wpływ na środowisko niż stosowanie diety roślinnej. Żywność o dużej zawartości cukru ma niewielki wpływ na stan planety, ale jest szkodliwa dla zdrowia. 

Jak obliczyli naukowcy z Cranfield University, gdyby wszyscy mieszkańcy Anglii i Walii zaczęli spożywać tylko żywność wyprodukowaną ekologicznie, zwiększyłoby to o 70% emisję gazów cieplarnianych związanych z produkcją żywności. Naukowcy zastosowali tzw. ocenę cyklu życia – technikę oceny wpływu na środowisko wszystkich etapów życia produktu, od produkcji do ostatecznej konsumpcji. 

Niektóre ekologiczne uprawy, np. fasoli, ziemniaka, owsa i jęczmienia jarego, powodują wyższą emisję gazów cieplarnianych niż uprawy konwencjonalne, natomiast ekologiczne uprawy rzepaku, żyta, jęczmienia ozimego i pszenicy są przyjaźniejsze środowisku. Ekologiczna hodowla świń, bydła i owiec jest korzystniejsza dla środowiska niż konwencjonalna, w przeciwieństwie do hodowli drobiu. Metody ekologiczne potrzebują większej powierzchni pod uprawę i hodowlę, której zabrakłoby w Anglii i Walii. Konieczny byłby wówczas import żywności z zagranicy, co oznacza większą emisję zanieczyszczeń pochodzących ze statków, ciężarówek i samolotów. Natomiast tereny trawiaste, magazynujące dwutlenek węgla, zostałyby przekształcone w tereny pod uprawy, powodując kolejne emisje CO₂. Ograniczenie marnowania żywności i wprowadzenie efektywniejszych metod dla upraw ekologicznych sprawiłyby, że importowanie żywności nie byłoby konieczne.

Wietnam, USA, Azja, Ameryka Północna

Dzieci imigrantów

Dzieci biednych imigrantów, przybyłych do Stanów Zjednoczonych, osiągają większy sukces w życiu niż dzieci równie biednych osób urodzonych w USA – wynika z badań, mających początek w latach 80. XIX w. Dzieci imigrantów charakteryzuje większa ruchliwość międzypokoleniowa, ponieważ nie czują się ograniczone więziami międzypokoleniowymi ani poczuciem, że nie mogą opuścić określonego miejsca. Ponadto imigranci zamieszkują głównie duże miasta, w których łatwiej jest znaleźć pracę.

W Wietnamie ponad milion dzieci pracownic zatrudnionych w fabrykach branży odzieżowej i obuwniczej mieszka w strefach przemysłowych poza domem rodzinnym. Ich matki wyemigrowały w poszukiwaniu pracy, zabierając dzieci ze sobą. Powstała więc sieć domowych przedszkoli, gdzie dzieci spędzają większą częśćość dnia przed telewizorem, bez zabawek i zabaw na świeżym powietrzu, w grupach do 49 rówieśników, pod opieką maksymalnie dwóch osób. 

Ponad połowa 11-latków i co trzeci 8-latek w USA ma smartfona. Dzieci w wieku od 8 do 12 lat najczęściej oglądają na urządzeniach filmy i telewizję (ponad połowa), 31% gra, a tylko 2% czyta. Średnio prawie pięć godzin dziennie spędzają na rozrywce przed ekranem telefonu, tabletu lub komputera. Nastolatki (w wieku 13–18 lat) również spędzają najwięcej czasu na oglądaniu filmów (39%) oraz na graniu (22%), przeglądaniu mediów społecznościowych (16%) i czytaniu (2%). 70% z nich ogląda wideo on-line codziennie i spędza na rozrywce przed ekranem urządzenia średnio prawie 7,5 godz. dziennie.

Bangladesz, Tajlandia, Wietnam, Indonezja, Sierra Leone, Indie, Afryka, Chiny, Azja

Uzależnienie od węgla

Uzależnienie Azji od węgla musi się skończyć, aby mogła ona walczyć z ociepleniem klimatu” ostrzega Sekretarz Generalny ONZ António Guterres. Według najnowszego raportu organizacji Climate Central kraje azjatyckie są szczególnie narażone na powodzie spowodowane zmianami klimatu. 237 mln ludzi mieszkających dziś na wybrzeżach Chin (93 mln), Bangladeszu (42 mln), Indii (36 mln), Wietnamu (31 mln), Indonezji (23 mln) i Tajlandii (12 mln) może regularnie znajdować się w strefie zagrożenia powodziowego przed 2050 r., nawet przy zakładanym średnim ograniczeniu emisji gazów cieplarnianych.

W stanie Chhattisgarh wydobyto największą ilość węgla w Indiach w ostatnim roku budżetowym. Węgiel wydobywany jest tutaj głównie metodą odkrywkową, co dodatkowo zwiększa zanieczyszczenie środowiska. Ludność wioski Salhi oraz pobliskie lasy zagrożone są działalnością jednej z kopalń, dlatego mieszkańcy, przy wsparciu indyjskiej grupy aktywistów, sami zaczęli kontrolować przypadki naruszeń przepisów w zakresie ochrony środowiska przez pracowników kopalni. Pilnują na przykład, aby woda, wykorzystywana do czyszczenia wydobywanego węgla, nie była wypuszczana do rzeki, w której się kąpią i poją swoje zwierzęta hodowlane. Budowa nowej kopalni spowoduje, że będą musieli walczyć przeciwko planowanym wysiedleniom.

Nielegalne górnictwo i związane z nim wylesianie terenów zielonych w Sierra Leone powodują katastrofy ekologiczne (powodzie i lawiny błotne) oraz straty w ludziach. W 2017 r. w osuwisku skalnym zginęło ok. tysiąc osób, a setki ludzi nadal uznawane są za zaginione. Ryzyko wystąpienia kolejnych osuwisk jest bardzo wysokie. Rząd wprowadził surowe kary dla osób odpowiedzialnych za nielegalną wycinkę lasów, górnictwo i grabież gruntów. Nie wolno również stawiać domów na zagrożonych osuwiskami terenach.

Holandia, Wielka Brytania, USA, Ameryka Północna, Europa

Właściciele SUV-ów wśród największych trucicieli

Rosnący popyt na samochody typu SUV był drugą co do wielkości przyczyną wzrostu globalnej emisji dwutlenku węgla w latach 20102018, wyprzedzając przemysł ciężki, lotnictwo i żeglugę. W tym okresie SUV-y podwoiły swój udział w światowym rynku motoryzacyjnym z 17% do 39%, a roczna emisja związana z ich użytkowaniem wzrosła do ponad 700 megaton CO₂ – to więcej niż łączna roczna emisja dwutlenku węgla Wielkiej Brytanii i Holandii. Gdyby kierowcy SUV-ów stworzyli naród, zajęliby siódme miejsce na świecie pod względem emisji CO₂. Tylko sektor produkcji energii przyczynił się do większego wzrostu globalnej emisji dwutlenku węgla w latach 20102018. W analizie emisji uwzględniono tylko CO₂ powstały w wyniku spalania paliwa przez SUV-y, a nie jakiekolwiek emisje związane z produkcją samochodów.

Naukowcy z Uniwersytetu Stanu Pensylwania stworzyli akumulator litowo-jonowy, który ładuje się w 10 min. dzięki zastosowaniu wyższej temperatury ładowania (obecnie proces trwa ponad godzinę). Akumulator zwiększy również zasięg samochodu o ok. 320480 km. Szybki proces ładowania nie uszkadza urządzenia, co oznacza, że może ono wytrzymać 2500 cykli uzupełniania w prąd (ponad 800 tys. km drogi).

Władze Nowego Jorku zainwestują 1,7 mld dol. w infrastrukturę rowerową (ok. 400 km nowych dróg rowerowych oddzielonych od ruchu samochodowego), ulepszenie komunikacji oraz chodniki dla pieszych (prawie 10 tys. m kw.), aby poprawić bezpieczeństwo poruszania się pow mieście. Inwestycje mają pomóc w „przełamaniu kultury samochodowej” w Nowym Jorku. W 2019 r. w wypadkach zginęło 25 rowerzystów, najwięcej od 20 lat. Prawie 800 tys. nowojorczyków regularnie jeździ na rowerze. Szacuje się, że codziennie odbywa się w mieście ponad 490 tys. przejazdów rowerowych. To trzy razy więcej niż 15 lat temu.

Kuwejt, Bangladesz, Azja

Internetowy rynek handlu niewolnikami

W krajach Zatoki Perskiej działa nielegalny internetowy rynek handlu niewolnikami. Jest to możliwe dzięki aplikacjom, udostępnianym przez firmy Google i Apple oraz należącej do Facebooka platformie Instagram, które służą do kupowania i sprzedawania pracowników domowych, głównie kobiet, w tym również nastolatekków. Według BBC News Arabic użytkownicy tych aplikacji w Kuwejcie łamią krajowe i międzynarodowe przepisy dotyczące współczesnego niewolnictwa, pracy przymusowej i handlu ludźmi. 

Większość kobiet nie wie, że ich pracodawcy wystawiają je na sprzedaż. Niektórzy odmawiają im urlopu, dostępu do telefonów komórkowych i konfiskują ich paszporty. Nielegalny handel niewolnikami umożliwia istniejący w krajach Zatoki Perskiej system kafala, służący do monitorowania zagranicznych pracowników, wymagający od wszystkich niewykwalifikowanych robotników posiadania sponsora, zwykle ich pracodawcy, który jest odpowiedzialny za wizę i status prawny pracownika. Dziewięć na 10 gospodarstw domowych w Kuwejcie ma pracownika domowego, pochodzącego zazwyczaj z jednego z najbiedniejszych rejonów świata.

Ovibashi Karmi Unnayan Program (OKUP), bangladeska organizacja walcząca o prawa migrantów, przeprowadziła wywiady ze 110 kobietami z Bangladeszu, które pracowały na Bliskim Wschodzie i wróciły do kraju. 86% z nich co najmniej raz nie otrzymało pełnej pensji, 61% doświadczyło przemocy fizycznej (tortury, znęcanie się), 24% nie otrzymało żywności, a 14% doświadczyło molestowania seksualnego. Kobiety są zastraszane przez pośredników i nie stać ich na pomoc prawną. Każdego roku ok. 734 tys. mieszkańców Bangladeszu znajduje pracę za granicą (blisko 14% z nich to kobiety), co czyni ten kraj jednym z największych eksporterów siły roboczej na świecie.

Australia, Holandia, Wielka Brytania, Australia i Oceania, Europa

Najnowsze badania mózgu człowieka

Mikroglej to rodzaj komórek odpornościowych, które odgrywają ważną rolę w budowie mózgu dziecka. Jeżeli w wyniku stanu zapalnego przestają działać prawidłowo, może to spowodować uszkodzenie mózgu dziecka zwłaszcza istoty białej co wpływa na komunikację między neuronami. Przyjmuje się, że każdego roku spośród 15 mln niemowląt urodzonych przed 37. tygodniem ciąży, 9 mln doznaje trwałego uszkodzenia mózgu, co może prowadzić do padaczki lub porażenia mózgowego. Naukowcy z Uniwersytetu w Melbourne twierdzą, że znaleźli szlak sygnalizacyjny Wnt (szereg białek komórkowych, które odgrywają istotną rolę m.in. w regulacji rozwoju zarodkowego), który jest odpowiedzialny za ich transformację w komórki powodujące uszkodzenia. Co więcej, prawdopodobna ie możliwa będzie interwencja i przekształcenie źle działających komórek glejowych w komórki funkcjonujące prawidłowo.

W 1946 r. 502 brytyjskich 8-latków, urodzonych w tym samym tygodniu, przeszło testy sprawdzające funkcje myślenia i pamięci. Ponownie poddali się badaniom funkcji poznawczych oraz badaniu skanem pozytonowej tomografii emisyjnej, będąc w wieku od 69 do 71 lat. Osoby z najwyższymi wynikami testów w dzieciństwie częściej osiągnęły wysokie wyniki w drugim badaniu. Lepsze wyniki osiągnęły osoby z wyższym wykształceniem, o wyższym statusie społeczno-ekonomicznym i pracujące umysłowo. Kobiety miały lepszą pamięć i szybciej myślały niż mężczyźni. Uczestnicy badań, u których stwierdzono obecność w mózgu blaszek amyloidowych (tzw. blaszek starczych, które odkładają się pomiędzy neuronami mózgu osób starszych bądź chorych na Alzheimera), uzyskali niższe wyniki w testach poznawczych. 

Według wyników badania, polegającego na skanowaniu mózgów 1774 osób ze spektrum zaburzeń autystycznych i 1809 osób neurotypowych, osoby autystyczne mają mózgi bardziej symetryczne. Ich kora mózgowa – warstwa istoty szarej pokrywającej mózg – jest grubsza w różnych częściach narządu. Według Clyde’a Francksa z Max Planck Institute for Psycholinguistics, który kierował badaniem, „po raz pierwszy możemy być stosunkowo pewni, że zmiana w rozwoju asymetrii ludzkiego mózgu jest związana ze spektrum zaburzeń autystycznych, i możemy zobaczyć, które rejony mózgu są tą zmianą najbardziej dotknięte”.

Szkocja, Indie, Wielka Brytania, Azja, Europa

Astma a zanieczyszczenie powietrza

Według naukowców z Uniwersytetu w Cambridge część osób cierpiących na astmę może zmniejszyć swój ślad węglowy, wybierając leki bardziej przyjazne środowisku. Zmiana, skonsultowana z lekarzem, miałaby taki sam wpływ na środowisko, jak przejście na wegetarianizm lub stosowanie recyklingu. Siedem na 10 inhalatorów posiada dozownik i to właśnie te wyroby zawierają gazy cieplarniane. Zastąpienie jednego inhalatora z dozownikiem inhalatorem suchego proszku może zmniejszyć ekwiwalent od 150 kg do 400 kg dwutlenku węgla rocznie, co odpowiada śladowi węglowemu powstałemu podczas 180 tys. przejazdów samochodem w obie strony z Londynu do Edynburga.

Badania przeprowadzone w dziewięciu miastach Wielkiej Brytanii wykazały, że rocznie zanieczyszczenie powietrza powoduje średnio o 124 przypadki nagłego zatrzymania krążenia więcej, o 231 przypadków udaru mózgu więcej oraz sprawia, że 193 osoby więcej trafiają do szpitala z powodu astmy. Odnotowano również zahamowanie rozwoju płuc u dzieci oraz powiązanie między zanieczyszczeniem powietrza a rozwojem raka płuc. Wcześniej rząd opublikował dane, według których zanieczyszczenie powietrza przyczynia się do 36 tys. zgonów rocznie. Według Simona Stevensa, prezesa NHS England, wyniki badań wskazują, że kryzys klimatyczny jest „także stanem zagrożenia zdrowia”.

W Nowym Delhi wystąpiło zanieczyszczenie powietrza związane z użyciem fajerwerków na hinduistycznym festiwalu światła Diwali. Wprawdzie Sąd Najwyższy zakazał używania większości fajerwerków, jednak niewiele osób postąpiło zgodnie z prawem. Stężenie pyłu zawieszonego PM 2,5 dwudziestokrotnie przekroczyło normy międzynarodowe w niektórych punktach miasta. Zanieczyszczenie wzrasta z powodu emisji CO₂ przez samochody, przemysł oraz rolników wypalających ścierniska wokół miasta. Eksperci twierdzą, że toksyczna mieszanka, która każdej zimy pojawia się w Nowym Delhi oraz innych indyjskich miastach, powoduje przedwczesną śmierć ponad miliona ludzi każdego roku.

Kanada, USA, Brazylia, Ameryka Południowa, Ameryka Północna

Lodowce, lasy deszczowe i dwutlenek węgla

Woda, powstająca z topniejących lodowców i tworząca rzeki lodowcowe, potrafi przyswoić nawet 40 razy więcej dwutlenku węgla niż las deszczowy – odkryli naukowcy w arktycznej Kanadzie. Rzeki lodowcowe są ubogie w formy życia, produkują niewiele CO₂, ponieważ poziom rozkładu materii organicznej jest niski. Jednocześnie, gdy drobny osad zawarty w lodowcach, w tym krzemiany i węglany, znajdzie się w szybko płynącej wodzie, rozpoczyna się proces geologiczny zwany wietrzeniem chemicznym. Wiąże on cząsteczki dwutlenku węgla z atmosfery, nawet z miejsc oddalonych o 42 km od górnego biegu rzeki.

Wieczna zmarzlina obejmuje 24% półkuli północnej i przechowuje więcej dwutlenku węgla niż ludzkość wyprodukowała w swojej historii. Jednak ocieplenie klimatu powoduje, że obecnie wieczna zmarzlina emituje więcej CO₂, niż go pochłania – zimą uwalnianych jest 1,7 mld ton dwutlenku węgla prawie dwa razy więcej niż wskazały poprzednie dane szacunkowe. Latem roślinność porastająca wieczną zmarzlinę pochłania miliard ton dwutlenku węgla.

W 2021 r. lasy deszczowe w Amazonii mogą przestać wytwarzać wystarczającą ilość deszczu, który jest im potrzebny do samodzielnego rośnięcia. Zaczną zmieniać się w bardziej suchą sawannę, co spowoduje uwolnienie miliardów ton dwutlenku węgla do atmosfery. Wpłynie to na przyspieszenie globalnego ocieplenia oraz zmiany pogody w Ameryce Południowej. To przewidywane skutki gwałtownego wylesiania i polityki prezydenta Brazylii Jaira Bolsonaro. Prognoza Moniki de Bolle, starszego pracownika naukowego w Peterson Institute for International Economics, opiera się na danych brazylijskiego Narodowego Instytutu Badań Kosmicznych, który poinformował, że wylesianie w sierpniu 2019 r. było o 222% wyższe niż w sierpniu 2018 r.

Pakistan, Wielka Brytania, USA, Azja, Ameryka Północna, Europa

AI oblicza ryzyko zachorowania na raka piersi

Sztuczna inteligencja jest stosowana m.in. do przewidywania, czy u pacjenta może rozwinąć się rak piersi w ciągu pięciu lat od przeprowadzenia badania. AI wykrywa drobne zmiany na zdjęciu mammograficznym, które zmieniają się w guzy, niezależnie od rasy pacjenta, co stanowi ważne usprawnienie w świetle różnic rasowych dotyczących śmiertelności na raka piersi. Wskaźniki śmiertelności dla czarnych i białych kobiet chorych na raka piersi spadły podczas trwających dwie dekady badań, jednak śmiertelność wśród białych kobiet spadła dwukrotnie mocniej niż wśród czarnych kobiet. Naukowcy tłumaczą różnicę słabszym dostępem czarnych kobiet do badań przesiewowych oraz niższą jakością leczenia. Prognozy dotyczące raka piersi oparte są na mapowaniu historii choroby ponad 100 tys. pacjentów. „Maszyny mogą rejestrować subtelne zmiany w tkankach, na które wpływ mają genetyka, hormony, laktacja i zmiany masy ciała: to, czego my nie widzimy” wyjaśnia kierownik projektu dr Regina Barzilay z Massachusetts Institute of Technology.

Według WHO każdego roku umiera na raka piersi w Pakistanie ponad 17 tys. kobiet, chociaż lokalni lekarze i organizacje charytatywne twierdzą, że liczba ta jest bliższa 40 tys. Choroba dotyka jedną na dziewięć kobiet, jednak rak piersi jest w Pakistanie kulturowym i społecznym tematem tabu, związanym z seksualnością kobiet. Inną przyczyną wysokiej śmiertelności Pakistanek jest niechęć do badania intymnych części ciała przeprowadzanego przez obce osoby, wynikająca ze wstydliwości. Ponadto w pakistańskim społeczeństwie zdrowie kobiety nie zawsze traktuje się z równą troską jak zdrowie mężczyzny, a podczas leczenia, odbywającego się w odległym ośrodku, kobiecie często towarzyszą bliscy. Jest to związane z religijnym fundamentalizmem i obciąża budżet rodziny, ponieważ trzeba zapłacić za podróż wszystkich osób.

Z badań przeprowadzonych w Wielkiej Brytanii, w których wzięło udział ponad 1000 kobiet ze zdiagnozowanym w ciągu ostatnich 10 lat rakiem piersi, wynika, że prawie połowa (46%) ankietowanych stwierdziła, że po leczeniu doświadczyła problemów seksualnych (m.in. suchości pochwy, bólu i utraty libido). 34% z tych kobiet przyznało, że ​​nie poprosiło o pomoc w szpitalu ani swojego lekarza rodzinnego.

Wielka Brytania, USA, Ameryka Północna, Europa

Uważaj, jak mówisz – od tego zależy Twoja przyszła praca

Naukowcy z Yale School of Management przeprowadzili badania, z których wynika, że menedżerom ds. rekrutacji wystarcza pierwszych 15–20 sek. rozmowy z kandydatem na pracownika (i siedem wypowiedzianych słów), aby ocenić jego status społeczno-ekonomiczny. Uczestnicy pierwszej części badań byli w stanie ponadprzeciętnie poprawnie odgadnąć klasę społeczną mówcy, jego rasę, wiek i płeć już po kilku krótkich wskazówkach wynikających z jego sposobu mówienia. Status społeczny mówcy częściej oceniali na podstawie wymowy niż treści wypowiadanego komunikatu. Wyniki kolejnej części badań wykazały, że mówcy byli częściej identyfikowani jako należący do wyższej klasy społecznej, gdy ich głos był podobny do głosu wirtualnego asystenta Google’a lub Amazona.

Naukowcy poprosili również 274 osoby z doświadczeniem rekrutacyjnym, aby wysłuchały autoprezentacji 20 kandydatów z różnych klas społecznych. Respondenci częściej sądzili, że kandydat jest kompetentny, gdy uważali go za należącego do wyższej klasy społecznej. Taka osoba miała również większą szansę na wyższą pensję i premię za podpisanie umowy w porównaniu z osobami uważanymi za należące do niższej klasy społecznej.

Natomiast firma Unilever zastępuje rekruterów systemem sztucznej inteligencji. Oprogramowanie do analizy wywiadów wideo skanuje m.in. mimikę twarzy kandydatów (zmarszczone brwi, uśmiechy, rozszerzenie oczu), mowę ciała, dobór słów i ton głosu, a następnie porównuje je z cechami, które są uważane za predyktory sukcesu w pracy. Vodafone, Singapore Airlines i Intel to inne firmy, które korzystały z podobnych systemów. Według badań Królewskiego Towarzystwa Wspierania Sztuki, Przedsiębiorczości i Handlu 60% ankietowanych sprzeciwia się stosowaniu zautomatyzowanego procesu decyzyjnego w rekrutacji oraz w sprawach karnych.

Chile, Hongkong, Etiopia, Liban, Egipt, Hiszpania, Afryka, Irak, Ekwador, Boliwia, Ameryka Południowa, Azja, Europa

Przyczyny protestów na świecie

Jesienią 2019 r. wybuchły na świecie protesty mające kilka cech wspólnych. To m.in. poczucie nierówności finansowej, jak w Ekwadorze (przyczyną było zniesienie przez rząd obowiązujących od 40 lat dopłat do cen paliw) i Chile (podwyżka cen transportu publicznego). W Libanie plany opodatkowania połączeń w aplikacji WhatsApp wywołały protesty związane z problemami gospodarczymi, nierównością finansową i korupcją władzy. Mieszkańcy Iraku chcą obalić system polityczny, w ramach którego politycy korzystają z funduszy publicznych, a na stanowiska mianują osoby na podstawie kryterium etnicznego lub opartego na podziałach religijnych (sposób zapisany w konstytucji, zgodny z modelem demokracji konsensualnej). Niezgoda na reformatorską politykę Abiya Ahmeda Aliego, laureata Pokojowej Nagrody Nobla, oraz napięcia między wieloma grupami etnicznymi doprowadziły do zamieszek w Etiopii. Protesty przeciwko korupcji w rządzie miały również miejsce w Egipcie.

Mieszkańcy Hongkongu i Katalonii protestują, ponieważ czują się niewolnikami systemu politycznego, w którym żyją. W Hongkongu powodem niezadowolenia był projekt ustawy, która w określonych okolicznościach pozwoliłaby na ekstradycję podejrzanych o przestępstwa do Chin kontynentalnych. W Katalonii przyczyną demonstracji był wyrok hiszpańskiego sądu skazujący na kary więzienia dziewięciu polityków, którzy w 2017 r. zorganizowali nielegalne referendum niepodległościowe. W Boliwii protesty wybuchły po informacji opozycji, że wyniki wyborów prezydenckich zostały sfałszowane, dzięki czemu wygrał Evo Morales. Na całym świecie odbywają się również demonstracje związane z kryzysem klimatycznym i środowiskiem.

Liczba protestów gwałtownie wzrosła, ponieważ wpłynęło na to kilka czynników: spowolnienie światowej gospodarki, rosnące rozwarstwienie finansowe oraz wzrost liczby młodzieży sfrustrowanej rzeczywistością. Obecnie ok. 41% globalnej populacji ma 24 lata lub mniej. Mniej niż 15 lat ma 41% osób mieszkających w Afryce i po 25% – w Azji i Ameryce Łacińskiej. Dostęp do internetu i znajomość języka angielskiego ułatwiają młodym ludziom organizację protestów.

Australia, USA, Meksyk, Australia i Oceania, Ameryka Północna

Rzeka Kolorado w Meksyku – przykład na niesprawiedliwość środowiskową

Ponad 35 mln Amerykanów korzysta z wody płynącej w rzece Kolorado. Dawniej płynęła ona również przez Meksyk do Morza Cortéza, jednak teraz mieszkający po drugiej stronie granicy Meksykanie są jej pozbawieni. To przykład tzw. niesprawiedliwości środowiskowej (niesprawiedliwego dostępu do czystej ziemi, powietrza i wody oraz nieproporcjonalne narażenie na zagrożenia i katastrofy klimatyczne).

W XIX w. przepływ cieku rzeki Kolorado w Meksyku wynosił ponad 1200 /s. Budowa zapór, tam i kanałów irygacyjnych spowodowała, że w 1966 r. przepływ cieku spadł w Meksyku do 8,3 /s (obecnie wynosi 0,5 /s). W latach 80. zniknęło 80% lasów i mokradeł delty Kolorado, a ujście rzeki uległo częściowemu zniszczeniu, co miało katastrofalne skutki dla życia morskiego, ptaków, ssaków i społeczności tubylczych. Utrata dostępu do rzeki negatywnie wpłynęła na populację i strukturę społeczną plemienia Cucapá (nazywanego dawniej „ludem rzeki”). Język plemienia jest zagrożony wymarciem, ceremonie duchowe odchodzą w zapomnienie i młodzież opuszcza te tereny. Brakuje lekarstw, owoców i zbóż, a także rodzimych drzew i krzewów używanych do budowy domów, łodzi i tworzenia ubrań.

W 2014 r. przeprowadzono eksperyment meksykański bieg rzeki zasilono 130 mln m³ wody, co korzystnie wpłynęło na faunę i florę: mokradła, strefy ponownego zalesiania, zasoby ryb i delfinów oraz populację ptaków wędrownych (wzrost o 43%). W 2021 lub 2022 r. planowane jest powtórzenie eksperymentu.

Pooncarie, miasto w Nowej Południowej Walii w Australii, jest położone przy wysychającej rzece Darling. Woda pitna w mieście pochodzi z odwiertu, woda do pozostałych celów jest tu transportowana cysternami. Na 97,2% terytorium Nowej Południowej Walii panuje susza. Powszechne są ograniczenia w korzystaniu z wody (np. trzyminutowy prysznic, powtórne użycie wody z kąpieli). Stan wody w zbiornikach okolicznych zapór wynosi od 5% do 50%.

Rosja, USA, Syria, Chiny, Azja, Ameryka Północna, Europa

Czy nastąpi zmiana na pozycji światowego mocarstwa nr 1?

Wycofanie się wojsk amerykańskich z Syrii oraz rosnące wpływy Rosji na Bliskim Wschodzie uważane są za możliwe sygnały zmian w globalnej równowadze sił. Układ międzynarodowy pod przywództwem USA, obowiązujący od 1945 r., słabnie, a rywalami Stanów Zjednoczonych do miana światowego mocarstwa nr 1 są Chiny, Rosja i Europa.

Chińska Republika Ludowa pod przywództwem Xi Jinpinga stała się bardziej asertywna i konkurencyjna w relacjach z innymi mocarstwami, głównie z USA. Inicjatywa Jeden pas, jedna droga jest bardzo szybko rozwijającą się globalną strategią ekonomiczną i polityczną. Rośnie potencjał wojskowy Chin, zwłaszcza marynarki wojennej, której celem jest podważenie potęgi USA na zachodnim Pacyfiku. Według grupy wydawniczej Hurun Report Chiny po raz pierwszy wyprzedziły USA w liczbie start-upów wartych co najmniej 1 mld dol. Obecnie mają ich 206 w porównaniu do 203 amerykańskich. Wyniki rankingu wpisują się w rywalizację między dwoma krajami o dominację na rynku zaawansowanych technologii. Natomiast według badania Credit Suisse Group AG wśród 10% najbogatszych mieszkańców globu po raz pierwszy jest więcej Chińczyków (100 mln) niż Amerykanów (99 mln). Zarazem USA nadal są najbogatszym i najsilniejszym militarnie państwem na świecie, przodującym w technologii, cyfryzacji, AI, naukach medycznych i eksploracji kosmosu. 

Sukcesy dyplomatyczne, militarne i strategiczne Władimira Putina nie ukryją podstawowych słabości wewnętrznych Rosji: niedoinwestowania kraju, oparcia gospodarki na dochodach z eksportu paliw kopalnych, słabej infrastruktury i świadczeń socjalnych, ogromnej korupcji czy rosnącego niezadowolenia społeczeństwa. Silną stroną Unii Europejskiej są wartości: prawa człowieka i obywatela, demokracja, propozycja równości szans i współpracy w rozwiązywaniu globalnych problemów, takich jak kryzys klimatyczny i migracja. Problemem UE są wewnętrzne podziały, brak możliwości porozumienia państw członkowskich w wielu istotnych kwestiach oraz brexit.

Chile, Dania, Ameryka Południowa, Europa

Wszechświat rozszerza się szybciej. Nie wiadomo, dlaczego

Wszechświat rozszerza się szybciej, niż sądzili dotąd naukowcy, wynika z najnowszych badań. Stała Hubble’a, wartość opisująca tempo rozszerzania się wszechświata, została po raz pierwszy zmierzona za pomocą Teleskopu Kosmicznego Hubble’a oraz sprzętu naziemnego – teleskopów Kecka. Rezultaty badań komplikują rozumienie wszechświata w ramach standardowego modelu kosmologii. Liczne badania wykazały, że istnieje różnica między prędkością rozszerzania się wszechświata, mierzoną przy pomocy kosmicznych obiektów lokalnych, a prędkością mierzoną przy pomocy obiektów odległych od Ziemi. Badacze nie potrafią wyjaśnić tej rozbieżności.

Naukowcy odkryli potężną i bardzo starą galaktykę (mającą ok. 12,5 mld lat), w której nowe gwiazdy powstają 100 razy szybciej niż w Drodze Mlecznej. Odkrycie było możliwe dzięki teleskopowi Atacama Large Millimeter Array w Chile, który bada światło o długości fali ok. milimetra, pomiędzy promieniowaniem podczerwonym a falami radiowymi, które pochodzi od najzimniejszych obiektów we wszechświecie. W ten sposób można przebić się przez obłoki pyłu otaczające wielkie galaktyki, co nie jest możliwe podczas obserwacji w ultrafiolecie. W rezultacie te ogromne galaktyki są niedostatecznie reprezentowane badacze uważają, że nie znaleziono jeszcze ok. 90% z nich.

Naukowcy poznali lokalizację procesu, znanego jako szybki wychwyt neutronów, dzięki któremu powstają bardzo ciężkie pierwiastki układu okresowego. W wyniku fuzji dwóch gwiazd neutronowych powstał stront, pierwiastek występujący naturalnie w glebie i niektórych minerałach. „To ostatni etap dziesięcioleci pościgu za ustaleniem pochodzenia pierwiastków” powiedział lider badań Darach Watson z Uniwersytetu Kopenhaskiego.

Australia, Indie, Wielka Brytania, USA, Australia i Oceania, Azja, Ameryka Północna, Europa

Mapy, migracje i sztuka

Agencja rządowa Geosciences Australia przestanie drukować i sprzedawać papierowe mapy topograficzne w grudniu 2019 r. Jednak według Brendana Whyte’a, kustosza Biblioteki Narodowej Australii, mapa powinna być piękna, aby użytkownicy chcieli na nią patrzeć i z niej korzystać, a tego brakuje mapom cyfrowym. „To, co przyciąga do map, to możliwość połączenia z ludźmi, miejscem i kulturą” – mówi Sarah Ryan z Biblioteki Stanowej w stanie Victoria i jako przykład pięknej mapy podaje Theatrum orbis terrarum Abrahama Orteliusa.

Wystawa w Instytucie Sztuki Współczesnej w Bostonie przedstawia 20 lat pracy artystów zajmujących się tematem wysiedleń i imigracji. Prezentowane dzieła opowiadają historię niektórych spośród 70,8 mln ludzi na świecie, którzy zostali przymusowo wysiedleni. Wystawę otwiera Woven Chronicle, dzieło indyjskiej artystki Reeny Saini Kallat. To mapa ścienna wykonana z przędzy, przedstawiająca globalne trasy podróży migrantów: od pracowników kontraktowych, po uchodźców i osoby ubiegające się o azyl. Artystka cały czas aktualizuje mapę o nowe szlaki migracyjne.

Design Museum w Londynie zabiera odwiedzających w podróż na Marsa. Można zobaczyć prototyp łazika Europejskiej Agencji Kosmicznej, zdjęcia powierzchni Czerwonej Planety, a także poznać plany założenia tam kolonii ludzi lub roślin. Jest również projekt bazy, którą już na Marsie miałyby w technologii 3D wydrukować roboty. Na podłodze pomieszczeń muzeum zamontowano ekrany przypominające powierzchnię planety, a w powietrzu unosi się zapach, jaki można tam poczuć, czyli „suchej stęchlizny, starego zamszu”.

Wielka Brytania, Europa

Wpływ stresu na ciążę kobiet

Czynniki stresogenne występujące u kobiet, związane m.in. z pracą, ze stanem zdrowia, stylem życia i z jakością wsparcia rodziny i znajomych, wpływają na to, że rzadziej rodzą się niemowlęta płci męskiej. Średnio na 100 niemowląt płci żeńskiej rodzi się 105 niemowląt płci męskiej. Jednak kobiety, u których stwierdzono stres fizyczny, rodziły średnio czterech chłopców na dziewięć dziewczynek. Natomiast kobiety, żyjące w stresie psychicznym, rodziły średnio dwóch chłopców na trzy dziewczynki. Przyszłe matki, będące w stresie fizycznym, były również o 22% bardziej narażone na poród półtora tyg. przed terminem. U kobiet, które nie żyły w stresie, prawdopodobieństwo przedterminowego porodu wynosiło 5%. Podczas porodów kobiet w stresie psychicznym częściej dochodziło do powikłań.

Naukowcy twierdzą, że firmy z branży przemysłu alkoholowego oraz organizacje przez nie finansowane umyślnie ignorują dowody naukowe i zachęcają przyszłe matki do picia alkoholu. Publikują informacje o tym, że umiarkowane spożywanie alkoholu w czasie ciąży jest bezpieczne lub zaprzeczają, że konsumpcja alkoholu jest powiązana z wystąpieniem alkoholowego zespołu płodowego. Natomiast według chińskich naukowców mężczyźni nie powinni pić alkoholu przez co najmniej sześć miesięcy przed poczęciem dziecka, a kobiety powinny przestać spożywać alkohol do roku przed zajściem w ciążę, aby nie urodzić dziecka z wrodzoną wadą serca.

Według danych z 2018 r. w Anglii ponad dwa razy więcej dzieci i młodzieży (4140) czekało na adopcję, niż było rodzin zakwalifikowanych do adopcji (1700). Zdaniem urzędników liczba adopcji spada w związku z rosnącą liczbą zapłodnień in vitro. Dzieci starsze (pow. 5 lat), niepełnosprawne, rodzeństwa oraz dzieci pochodzenia afrykańskiego, azjatyckiego i reprezentujące mniejszości etniczne mają większe trudności ze znalezieniem rodzin adopcyjnych. Dziecko o białym kolorze skóry czeka na adopcję średnio 919 dni, a dziecko pochodzenia afrykańskiego – 1302 dni.

Wielka Brytania, Europa

Nomofobia i inne nowe słowa w Oxford English Dictionary

Język odzwierciedla wartości i uprzedzenia społeczne, a także utrwala nierówności. Strony internetowe, media społecznościowe i programy telewizyjne zawierają np. pejoratywne użycia słów kiepski lub gej. Nazewnictwo zawodów, związane z równouprawnieniem płci, nadal jest kwestionowane (np. firefighter zamiast fireman). Specjalistyczny język badań nad nierównościami może być niezrozumiały dla grup, których badania dotyczą, co powoduje wykluczenie ich z debaty. Zaledwie 55% osób w Wielkiej Brytanii rozumie, co oznacza termin ruchliwość społeczna (najmniej w grupie osób w wieku od 18 do 24 lat).

Słowa nomofobia lęk przed brakiem dostępu do telefonu komórkowego lub usług telefonii komórkowej – i nomofobiczny zostały dodane do Oxford English Dictionary. Słownik wzbogacił się również o takie słowa jak: Jedi, padawan, miecz świetlny, potrawa kuchni hawajskiej poke oraz popularny w języku angielskim skrót od whatever whatews. W nowym wydaniu Oxford English Dictionary są również słowa fake news i sumfin (skrót od „s=stupid, u=ugly, m=mean, f=fat, i=ignorant, n=negative”).

Unicode Consortium poinformowało, że emotikon przedstawiający roześmianą twarz ze łzami radości jest najczęściej używanym piktogramem w internecie, kolejnymi pod względem popularności są czerwone serce i roześmiana twarz z oczami w kształcie serc. Badania wskazują, że 55% komunikacji międzyludzkiej odbywa się za pomocą mowy ciała gestów, postawy, wyrazu twarzy. Te informacje zanikają w wiadomościach tekstowych, więc ludzie korzystają z piktogramów wyrażających silne uczucia.

Szwecja, Wielka Brytania, Europa

Historia plastikowej torby, która miała uratować planetę

Dane Marine Conservation Society, zabrane na podstawie badań z 339 plaż Wielkiej Brytanii, wskazują, że na 100 m linii brzegowej można znaleźć średnio 225,3 kawałków plastiku, 42,3 opakowań, 40,4 kawałków szkła, 34,5 niedopałków papierosów, 32,9 kubków i pokrywek, 31 kawałków sznurków i przewodów, 27,4 chusteczek, 26,9 patyczków higienicznych, 18 żyłek wędkarskich i 18 sztuk plastikowych sztućców, tacek lub słomek. Szacuje się, że w 2050 r. w morzach i oceanach będzie więcej plastikowych śmieci niż ryb.

Sten Gustaf Thulin wymyślił plastikowe torby w 1959 r., jako alternatywę dla toreb papierowych, których produkcja wymagała wycinania drzew. Reklamówki miały być przeznaczone do wielokrotnego użytku. Dzięki wynalazkowi Thulin chciał ratować planetę, jak twierdzą jego bliscy. Obecnie ONZ ocenia produkcję plastikowych toreb na bilion sztuk rocznie. Plastikowa reklamówka, która nie zostanie poddana recyklingowi, rozkłada się nawet 1000 lat. Zarazem torba papierowa musi być użyta co najmniej trzy razy, a torba bawełniana – co najmniej 131 razy, aby były tak przyjazne środowisku, jak poddana recyklingowi torba plastikowa. 

Fundacja Hubbub szacuje, że ok. 2 tys. ton odpadów z tworzyw sztucznych – odpowiednik 83 mln plastikowych butelek – powstanie z wyrzuconych kostiumów na Halloween sprzedanych przez 19 największych sieci supermarketów i sprzedawców detalicznych w Wielkiej Brytanii w 2019 r. Poliester jest najczęściej używanym materiałem do ich produkcji (stanowi 69% wszystkich materiałów). Każdego roku w Wielkiej Brytanii wyrzuca się 7 mln strojów na Halloween, z czego niewielka część jest ponownie wykorzystywana. Badanie z 2017 r. wykazało, że mniej niż 1% materiałów, z których produkowana jest odzież, poddawanych jest recyklingowi.

Izrael, Azja

Mózg chroni ludzi przed lękiem egzystencjalnym

Wyniki badań wskazują, że mózg chroni ludzi przed lękiem egzystencjalnym, klasyfikując śmierć jako nieszczęśliwe wydarzenie, które spotyka inne osoby. „Gdy mózg otrzymuje informacje łączące nas ze śmiercią, włącza się pierwotny mechanizm przekonujący nas, że nie są one prawdziwe” mówi Yair Dor-Ziderman z izraelskiego Uniwersytetu Bar-Ilana. Mechanizm ten może być kluczowy dla odpowiedniego funkcjonowania człowieka. Dawniej jednak na wspomniany system obronny mózgu wpływała częstsza obecność śmierci w codziennym życiu. Dziś chorzy umierają w szpitalach, a osoby starsze – w domach opieki. Naukowcy przypuszczają, że ​​w rezultacie ludzie wiedzą znacznie mniej o końcu życia i być może dlatego bardziej się go obawiają.

Definicja śmierci zmienia się wraz z rozwojem technologii – uważa neurochirurg Christof Koch. To, co na początku XX w. było nieodwracalne, czyli ustanie oddychania, stało się odwracalne sto lat później. Dlaczego więc nie byłoby możliwe przywrócenie mózgu do życia po stwierdzeniu jego śmierci?– pyta naukowiec, nawiązując do eksperymentu, podczas którego badaczom udało się przywrócić niektóre funkcje mózgu świń, mimo iż zwierzęta były martwe od kilku godzin. Wyniki badań opublikowanych w kwietniu 2019 r. wskazują, że śmierć może być procesem odwracalnym.

Winda, oświetlenie LED i wózki elektryczne to część wyposażenia podziemnego cmentarza, który jest budowany w Jerozolimie. W skale wykopano tunele o długości 1600 m i wysokości do 15 m oraz komory wielkości człowieka, które pomieszczą 23 tys. ciał. Miejsce nawiązuje do tradycji katakumb i rozwiązuje problem braku wolnej przestrzeni na cmentarzach.