brief
pl   -   en

Brief

To magazyn w formie newslettera, w którym co tydzień dajemy Ci ważne informacje ze świata

Naciskając „Zapisz się”, wyrażam zgodę na przesyłanie newslettera Brief przez Outriders Sp. not-for-profit Sp. z o.o. i akceptuję regulamin.

Dołącz do ponad 15 tys. czytelników, a w każdy piątek o godz. 8 znajdziesz w swojej skrzynce e-mailowej podsumowanie minionego tygodnia. W magazynie informujemy o ważnych wydarzenia społecznych, politycznych, gospodarczych, naukowych z całego świata. To nie zbiór linków jak typowy newsletter. To magazyn ze specjalnie wyselekcjonowanymi informacjami. Podany w nieszablonowej, czytelnej i ciekawej formie. Dodatkowo otrzymasz odnośniki do źródeł, abyś sama mogła/sam mógł dowiedzieć się jeszcze więcej i poznać kontekst opisywanych wydarzeń. Magazynu możesz też słuchać w formie podcastu.

Czytam newsletter @outrid3rs.brief, który przyszedł do mnie w piątek. jedyny newsletter, który otwieram nawet z kilkudniowym opóźnieniem :)

Julia, Wrocław

Brief to świetna sprawa. Czuje, że stanie się moją obowiązkową lekturą w piątkowe poranki. Obowiązkową i przyjemną.

Sebastian, Pabianice

Archiwum briefa

Australia, Australia i Oceania

Walka z gruźlicą

W 2018 r. 1,5 mln ludzi zmarło z powodu gruźlicy, a zaraziło się nią 10 mln osób. Obecnie jedna czwarta ludzi świata jest zarażona chorobą. Gruźlicę łatwo jest nabyć, ale trudno zdiagnozować: choroba może pozostawać w stanie uśpienia lub układ odpornościowy człowieka może sobie z nią poradzić. Podstawowe objawy są powszechne dla wielu chorób i rozwijają się powoli. Większość testów diagnostycznych ma ponad 100 lat i jest mało skuteczna, np. mikroskopowe badanie plwociny (50% skuteczności wykrycia choroby) stosuje się, odkąd Robert Koch odkrył prątka gruźlicy (mycobacterium tuberculosis) w 1882 r. Nowsze testy są drogie, czasami trzeba długo czekać na wyniki, a najkrótsza terapia, przy użyciu leków opracowanych ponad 50 lat temu, trwa co najmniej sześć miesięcy. 

Gruźlica oporna na medykamenty wymaga leczenia lekami drugiego rzutu, które mają bardzo toksyczne działania niepożądane: niedoczynność tarczycy, utrata słuchu, pigmentacja skóry i niewydolność nerek. W 2018 r. wskaźnik skuteczności w leczeniu gruźlicy wielolekoopornej wyniósł 56%, a w przypadku szczepów wysoce opornych na lek – zaledwie 39%. W 2018 r. spośród około 0,5 mln osób, u których rozwinęła się gruźlica wielolekooporna, tylko jedna na trzy była leczona. Oporna na leki gruźlica coraz częściej przenosi się bezpośrednio z człowieka na człowieka.

Wścieklizna zabija co roku prawie 60 tys. osób, głównie ubogich i mieszkających na obszarach wiejskich. Naukowcy z Uniwersytetu Monasha i Uniwersytetu w Melbourne odkryli sposób na powstrzymanie procesu blokowania przez chorobę kluczowych reakcji w układzie odpornościowym zarażonego organizmu. Zaobserwowali, jak białko wytwarzane przez wirusa wścieklizny wiąże się z kluczowym białkiem komórkowym, znanym jako STAT1, zatrzymując istotne części odpowiedzi immunologicznej. Odkrycie pozwoliło badaczom stworzyć zmodyfikowaną wersję wirusa, która mogłaby zostać wykorzystana do opracowania nowej, bezpiecznej i skutecznej żywej szczepionki, np. podawanej doustnie psom domowym, które są odpowiedzialne za nawet 99% przypadków przenoszenia się wścieklizny na ludzi (wg danych WHO).

Wielka Brytania, USA, Ameryka Północna, Europa

Globalne zadłużenie

Według danych szacunkowych Institute of International Finance (IFF) globalne zadłużenie osiągnie rekordowy poziom 255 bln dol. z końcem 2019 r. Każdy mieszkaniec Ziemi będzie więc „wirtualnie” zadłużony na 32,5 tys. dol. Zarazem 255 bln dol. to kwota, która jest ponad trzykrotnie wyższa niż wartość światowej rocznej produkcji przemysłowej. W pierwszej połowie 2019 r. globalny dług wzrósł o 7,5 bln dol. Dług publiczny osiągnie wysokość 70 bln dol. w 2019 r. Natomiast z analizy przeprowadzonej przez BofA Securities wynika, że ​od upadku amerykańskiego banku inwestycyjnego Lehman Brothers w 2008 r. światowe rządy zapożyczyły się na 30 bln dol., firmy zaciągnęły 25 bln dol. pożyczek, gospodarstwa domowe zadłużyły się na 9 bln dol., a banki – na 2 bln dol.

Ponad jedna trzecia brytyjskiego podatku dochodowego od osób fizycznych, naliczonego z zastosowaniem progresywnej skali podatkowej, jest płacona przez 1% najbogatszych płatników, podaje Institute for Fiscal Studies (IFS). Instytut podkreślił, że wzrost kwoty wolnej od podatku do 12,5 tys. funtów szterlingów rocznie (przy uwzględnieniu inflacji) oznacza, że 42% dorosłych Brytyjczyków nie płaci podatku dochodowego.

Stan Dakota Południowa jest tzw. rajem podatkowym w USA. Regulacje prawne chronią ulokowane tam aktywa finansowe m.in. przed roszczeniami byłych małżonków i partnerów biznesowych, wierzycieli oraz w przypadku sporów z klientami. Chronią zgromadzone tam pieniądze także przed rządem. W Dakocie Południowej nie ma podatków: dochodowego, od spadku ani od zysków kapitałowych. W 2009 r. spółki powiernicze w tym stanie posiadały aktywa warte 57,3 mld dol. Do końca 2020 r. suma ta ma wzrosnąć do 355,2 mld dol. Sukces Dakoty Południowej polega na działaniu współczesnego systemu finansowego, w którym pieniądze trafiają tam, gdzie chcą ich właściciele, ale przepisy wciąż są ustanawiane przez władze lokalne, które oferują najniższe podatki i najwyższe bezpieczeństwo.

Chile, Korea Południowa, Japonia, Norwegia, Islandia, Niemcy, Japonia, Dania, Wielka Brytania, Turcja, Ameryka Południowa, Azja, Europa

Zaniedbania w edukacji

Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD), we współpracy z kilkoma innymi organizacjami, przeprowadziła badania wśród 12 tys. pracowników wychowania przedszkolnego i edukacji wczesnoszkolnej w Danii, Izraelu, Korei Południowej, Chile, Niemczech, Islandii, Japonii, Norwegii i Turcji. Nauczyciele najczęściej wymieniali niskie płace, braki kadrowe, zatłoczone sale lekcyjne, brak pieniędzy w systemie edukacji, zmieniające się wymagania władz, nadmiar pracy administracyjnej i brak możliwości rozwoju zawodowego jako problemy, z którymi najczęściej spotykają się w swojej pracy. Mniej niż dwóch na pięciu pracowników było zadowolonych ze swojego wynagrodzenia – zarabiali średnio 78% pensji nauczycieli, którzy uczą starszych uczniów. 

Eksperci uważają, że osoby kształcące małe dzieci i opiekujące się nimi powinny być odpowiednio przygotowywane do pracy, wynagradzane i doceniane, proporcjonalnie do ich odpowiedzialności za „kształtowanie kolejnych pokoleń”. U dziecka, przed ukończeniem 5. r. ż., rozwija się 90% mózgu. Oznacza to, że ​​jakość opieki i edukacji, jaką dziecko otrzyma w tym czasie, może wpłynąć na dalsze jego życie. Wyniki ankiety OECD pokazują jednak, że ​​pracownicy wychowania przedszkolnego i edukacji wczesnoszkolnej są niedoceniani, niedostatecznie wynagradzani i przepracowani.

Według badań organizacji Education Support poziom stresu wśród nauczycieli i dyrektorów szkół w Wielkiej Brytanii wzrósł do najwyższego poziomu w tym stuleciu. Prawie 75% nauczycieli i 84% dyrektorów szkół uważa, że jest zestresowanych. Ponad jedna trzecia pracowników sektora edukacji miała problemy ze zdrowiem psychicznym w ostatnim roku szkolnym, a 49% uważa, że ​​ich miejsce pracy ma negatywny wpływ na samopoczucie i zdrowie psychiczne. Nauczyciele zwracali uwagę na przepracowanie, brak docenienia i zaufania społecznego oraz presję systemu edukacji na osiągnięcie wyznaczonych celów.

Kanada, USA, Ameryka Północna

Sztuczny liść i sztuczny słonecznik

Naukowcy stworzyli sztuczny liść, który pobiera dwutlenek węgla z powietrza i zmienia go w tlen oraz w paliwo – metanol. Liść ten naśladuje proces fotosyntezy przy pomocy czerwonego proszku – tlenku miedzi(I). Proszek powstaje w wyniku reakcji chemicznej, podczas której glukoza, octan miedzi, wodorotlenek sodu i laurylosiarczan sodu są dodawane do wody podgrzanej do określonej temperatury, do której wdmuchiwany jest dwutlenek węgla. Następnie roztwór jest podświetlany wiązką białego światła. Metanol powstaje po wyparowaniu wody z roztworu. Według prof. Yimina Wu z Uniwersytetu w Waterloo technologia ta pozwala na osiągnięcie efektywności przekształcenia energii słonecznej w paliwo na poziomie ok. 10% (to więcej niż naturalna fotosynteza 1%). Naukowcy mają nadzieję, że wynalazek pomoże w walce z kryzysem klimatycznym.

Amerykańscy naukowcy stworzyli miniaturowe, sztuczne słoneczniki o średnicy 1 mm, które pochylają się w kierunku źródła światła i pobierają energię słoneczną. Są o ok. 400% bardziej wydajne niż urządzenia nieruchome (panele słoneczne/fotowoltaiczne stosowane obecnie). Wynalazek jest oparty na fototropizmie dodatnim roślin – ich wzroście w kierunku światła. Umożliwia to opracowany przez naukowców polimer reagujący na światło, z którego zbudowane są łodygi kwiatów. Ich kielichy powstają natomiast z materiału stosowanego w ogniwach słonecznych. Naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego przewidują, że sztuczne kwiaty mogą posłużyć na przykład „jako materiał do budowy żagli słonecznych dla statków kosmicznych, lepszych paneli fotowoltaicznych, inteligentnych okien, samoregulujących urządzeń optycznych i realistycznych robotów”.

USA, Ameryka Północna

Sen a praca

Dobry sen może pomóc w znalezieniu dobrze płatnej pracy, ale praca ta może być tak wymagająca i stresująca, że pracownik będzie spał krócej i sen będzie gorszej jakości. Z badań opublikowanych w 2018 r. wynika, że pracownicy mieszkający w strefach czasowych, w których słońce zachodzi wcześniej, śpią średnio więcej niż pracownicy mieszkający tam, gdzie słońce zachodzi później, co przekłada się na zarobki. Badanie snu z podziałem na strefy czasowe wykazało, że dodatkowa godzina snu tygodniowo może zwiększyć zarobki o 1,1% w krótkim okresie i nawet o 5% w dłuższym czasie. Gospodarka działa bowiem szybciej, gdy wszyscy są wypoczęci.

Z innych badań wynika natomiast, że osoby o wyższych dochodach śpią mniej niż osoby o niższych dochodach, ale pracują i zarabiają więcej. Z drugiej strony więcej pracy to więcej stresu, który obniża jakość snu. Słaba jego jakość podnosi poziom stresu i pogarsza jakość pracy. W wielu badaniach stwierdzono gorsze wyniki pracy po złym śnie: na przykład zmęczeni lekarze popełniają więcej błędów, a zmęczeni studenci wypadają gorzej podczas testów. Jedno z badań wykazało, że rozpoczynanie zajęć w szkole ​​o 8.30 rano lub później przyniosłoby amerykańskiej gospodarce dodatkowe 83 mld dol. w ciągu dekady. 

Światowa gospodarka mogłaby wzrosnąć o 100 mld dol. rocznie, gdyby pracodawcy skutecznie zachęcali swoich pracowników do przestrzegania wytycznych Światowej Organizacji Zdrowia. Dodatkowe 15 min. spaceru dziennie lub przebiegnięcie jednego kilometra poprawiłyby zdrowie pracowników, a to wpłynęłoby na produktywność (mniej dni spędzanych przez nich na zwolnieniu) i długość życia (większa liczba osób zatrudnionych w gospodarce).

Japonia, USA, Azja, Ameryka Północna

Kobiety w pracy

58% z 1550 ankietowanych kobiet stwierdziło, że „tożsamość i/lub atrybuty fizyczne wpływają na ich doświadczenia w pracy”. Badanie przeprowadzono wśród kobiet różnych ras, zawodów i wykonujących różne zawody opiekuńcze (np. opieka nad dziećmi, osobami starszymi) w siedmiu miastach Stanów Zjednoczonych. 25% kobiet wskazało dyskryminację osób starszych jako czynnik najczęściej pojawiający się w ich doświadczeniu zawodowym. 20% wskazało na nierówność ze względu na możliwości lub ograniczenia fizyczne, 19% – na nierówność ze względu na kształt lub rozmiary ciała, a 17% zwróciło uwagę na dyskryminację płciową. Badania, w tym 100 wywiadów z kobietami, przeprowadziło pismo „Riveter” z partnerami: firmą Xerox i organizacją YouGov.

W Japonii niektóre firmy wymagają od kobiet, aby nie nosiły okularów w pracy. Podobno część sieci detalicznych twierdzi, że pracownice sprawiają w okularach „zimne wrażenie”. Nie jest jasne, czy zakazy te są oparte na polityce firmy, czy raczej odzwierciedlają społecznie akceptowaną praktykę. Na początku 2019 r. japońskie firmy zostały wezwane przez opinię publiczną, aby nie zmuszały kobiet do noszenia butów na wysokich obcasach w pracy. W najnowszym raporcie Światowego Forum Ekonomicznego Japonia zajmuje 110 miejsce na 149 krajów pod względem równości płci.

Według WHO niemowlęta powinny być karmione wyłącznie mlekiem matki do szóstego miesiąca życia, a dzieci są zdrowsze, gdy karmienie piersią trwa co najmniej do drugiego roku życia. To wyzwanie dla kobiet zatrudnionych w pełnym wymiarze godzin. Rozwiązaniem jest odciąganie mleka z piersi regularnie, co trzy do czterech godzin przez 15–30 min. – w miejscu pracy. Jeżeli nie ma odpowiednich do tego warunków, matki mają gorsze wyniki pracy i ich organizm produkuje mniej mleka niż kobiet, które otrzymują wsparcie w miejscu pracy – wynika z badań naukowców z Uniwersytetu Arizony.

Dania, USA, Ameryka Północna, Europa

Zmiany w sferze seksualnej nastolatków

W Danii, dzięki zwiększeniu wydatków na programy zdrowia psychicznego, wskaźnik samookaleczeń wśród nastolatków spadł o ponad 40% w latach 20082016. Kraj zanotował w tym czasie recesję gospodarczą, która tradycyjnie wiąże się ze wzrostem wskaźników samobójstw i samookaleczeń. W Irlandii odsetek samookaleczeń wzrósł wśród nastolatków o 22% w latach 2007–2016 oraz o dwie trzecie w latach 2011–2014 wśród nastoletnich dziewcząt w Wielkiej Brytanii. Od 2007 r. w całej Danii poradnie zapobiegania samobójstwom oferują terapię psychospołeczną dla osób zagrożonych popełnieniem samobójstwa, co również wpływa na obniżenie wskaźnika samookaleczeń.

U jednego na pięciu nastolatków zaobserwowano zmianę orientacji seksualnej w okresie dojrzewania, wynika z badania przeprowadzonego wśród 744 uczniów i uczennic szkół położonych w rejonach wiejskich na południowym-wschodzie USA. Badanie trwało trzy lata każdego roku jego uczestnicy wypełniali ankietę monitorującą zmiany. Uczennice częściej zgłaszały zmianę tożsamości seksualnej (26%) niż uczniowie (11%). Nawet te osoby, które uważały się za heteroseksualne, podejmowały w tym czasie czynności seksualne z osobami tej samej płci lub odczuwały do nich pociąg seksualny. „Dorastanie to czas eksploracji tożsamości, a orientacja seksualna jest jednym z jej aspektów” – komentuje prowadząca badania J. Stewart z Uniwersytetu Stanu Karolina Północna.

Nie ma różnicy w zdolnościach matematycznych dziewcząt i chłopców, a ich mózgi pracują tak samo podczas aktywności matematycznych – wynika z badań naukowców z Carnegie Mellon University. Badania obalają pogląd, że kobiety są niedostatecznie reprezentowane w dziedzinach takich jak technologia, inżynieria i matematyka z powodu różnic biologicznych, które wpływają na ich umiejętności matematyczne. Badaniami objęto 104 dziewczęta i chłopców w wieku od 3 do 10 lat oraz 63 dorosłych obojga płci.

Wielka Brytania, USA, Ameryka Północna, Europa

Rosną nierówności dochodowe

Poziom nierówności dochodowych w Stanach Zjednoczonych jest najwyższy ze wszystkich krajów o wysokich dochodach. Jednak, o ile oficjalne statystyki stosują tę samą stopę inflacji dochodu dla osób we wszystkich przedziałach dochodowych, to według badań Centrum ds. Ubóstwa i Polityki Społecznej na Uniwersytecie Columbia inflacja jest znacznie wyższa dla osób biedniejszych. To tzw. inflacja nierówności dla najbiedniejszych 20% społeczeństwa inflacja jest o 0,44 pkt. proc. wyższa niż dla najbogatszych 20% społeczeństwa. W rezultacie oficjalne statystyki nie uwzględniają wielu osób żyjących w ubóstwie (gdyby dostosować mierzenia poziomu ubóstwa do większej inflacji dla ubogich, to – wg danych z 2018 r. – w USA byłoby ich o 3,2 mln więcej). Im bardziej rosną dochody osób najlepiej zarabiających, tym więcej firm koncentruje się na nich i konkuruje ze sobą, obniżając koszty towarów na rynku dóbr luksusowych. Osoby o niskich dochodach z roku na rok płacą za swoje produkty proporcjonalnie więcej niż wcześniej.

Universal credit [świadczenie socjalne wprowadzone w Wielkiej Brytanii w 2010 r. dla osób w wieku produkcyjnym, zastępujące sześć świadczeń i łączące je w jedną płatność. Jest krytykowane za skomplikowany system wypłat i duże koszty projektu] oraz tzw. podatek sypialniany, zamrożenie i cięcia świadczeń, a także wycofanie renty inwalidzkiej wpłynęły na wzrost ubóstwa w Wielkiej Brytanii w ostatnich siedmiu latach. Szacuje się, że co piąte gospodarstwo domowe w Wielkiej Brytanii korzystało z banku żywności w latach 2018–2019 i rozdano co najmniej 3 mln paczek żywnościowych. Dwie trzecie gospodarstw domowych skierowanych do banków żywności miało problemy z systemem świadczeń w ciągu ostatnich 12 mies. Dziewięć na 10 osób skierowanych do banków żywności nie posiadało środków do życia. Zdecydowana większość osób (90%), korzystających z banku żywności, deklarowała się jako biali Brytyjczycy.

Mayotta, Gwinea Bissau, Republika Południowej Afryki, Maroko, Nigeria, Niemcy, Kenia, Egipt, Wielka Brytania, Afryka, Europa

Rozwój Afryki

Na żadnym kontynencie liczba programistów nie rośnie tak szybko, jak w Afryce. Spośród krajów afrykańskich o licznej społeczności programistów (kraje mające ponad 10 tys. osób współpracujących z serwisem GitHub), Maroko ma największy wzrost (o 70%) społeczności programistów w 2019 r. Następne są Kenia, Nigeria, Egipt i Republika Południowej Afryki. Microsoft otworzy w 2019 r. swoje pierwsze centra programistyczne w Afryce – w Lagos i Nairobi – i zatrudni do 2023 r. 500 programistów. Firma otworzyła już dwa centra danych w RPA. Podobne centra w Afryce otworzą Amazon i Huawei. Huby technologiczne rozwijają się dynamicznie również na mniejszych rynkach jak Gwinea Bissau i Majotta (wzrosty społeczności programistów o ponad 500%).

Według Międzynarodowej Agencji Energetycznej (IEA) Afryka jest gotowa przeprowadzić rewolucję gospodarczą, która nie przyczyni się do kryzysu klimatycznego, gdyż będzie ona oparta na odnawialnych źródłach energii. Populacja Afryki wzrośnie o 800 mln do 2040 r. (obecnie 1,2 mld ludzi), a zapotrzebowanie kontynentu na energię będzie rosło w najbliższych dziesięcioleciach dwukrotnie szybciej niż średnia globalna. 

W Afryce liczba instalacji do pozyskiwania energii słonecznej jest o ponad połowę mniejsza od tej w Wielkiej Brytanii, ale IEA przewiduje boom w tym sektorze na całym kontynencie, który może dać prąd setkom milionów domów. „Całkowity wkład Afryki w globalne emisje związane z energią w ciągu ostatnich 100 lat wynosi zaledwie 2%, co stanowi obecnie połowę emisji Niemiec. Jeżeli wszyscy w Afryce mieliby dostęp do energii [pochodzącej ze źródeł odnawialnych], te 2% wzrosną do zaledwie 3% to nadal niewiele. Afryka wyjątkowo mocno odczuwa skutki zmian klimatycznych, chociaż sama przyczynia się do nich w niewielkim stopniu” – podkreśla dyrektor IEA Fatih Birol.

Republika Południowej Afryki, Wielka Brytania, Afryka, Europa

Sposoby walki z kłusownictwem

Sąd Najwyższy Zjednoczonego Królestwa odrzucił pozew handlarzy antykami o uchylenie całkowitego zakazu sprzedaży i handlu kością słoniową. Przyjęty przez brytyjski parlament Ivory Act 2018 ma wejść w życie pod koniec 2019 r. Pozew złożyła firma Friends of Antique Cultural Treasures, finansowana przez British Antique Dealers’ Association (BADA). Handlarze antykami argumentowali, że sprzedaż przedmiotów „dziedzictwa kulturowego” nie będzie miała wpływu na rynek nielegalnego handlu kością słoniową. Organizacje ekologiczne twierdzą, że jakiekolwiek uchylenia przepisów wpłyną na wzrost śmiertelności słoni i szacują, że codziennie kłusownicy zabijają 55 przedstawicieli tego gatunku.

Naukowcy z Uniwersytetu Oksfordzkiego proponują wypuścić na czarny rynek fałszywe rogi nosorożców wykonane z włosów z końskiego ogona, celulozy i kleistej substancji na bazie jedwabiu, aby ograniczyć nielegalne kłusownictwo. Fałszywka, po uformowaniu, wysuszeniu i wypolerowaniu, ma podobne właściwości mechaniczne co prawdziwy róg nosorożca i przypomina go również pod mikroskopem. Naukowcy uważają, że duża liczba fałszywych rogów na czarnym rynku sprawi, że spadnie ich cena, co uczyni ryzyko podejmowane przez kłusowników mniej opłacalnym. Natomiast start-up Pembient stosuje metody bioinżynieryjne do produkcji fałszywych rogów, które będą genetycznie identyczne jak rzeczywiste. W 2022 r. ma rozpocząć się ich sprzedaż. 

„Wprowadzenie sztucznej alternatywy może wzmocnić przekonanie, że róg nosorożca to towar pożądany” – twierdzi dr Richard Thomas z organizacji Traffic, co może nawet pogorszyć obecną sytuację. Również przedstawiciele organizacji Born Free obawiają się wzrostu popytu na prawdziwe rogi nosorożców oraz zaprzestania wysiłków na rzecz edukacji nabywców i utrudnień w egzekwowaniu zakazu handlu. Tylko w Republice Południowej Afryki kłusownicy zabili w 2018 r. 769 nosorożców

Maroko, Botswana, Niemcy, Afryka, Europa

Nowe teorie na temat ewolucji człowieka

Eksperyment imitujący warunki, jakie panują w okolicach oceanicznych kominów hydrotermalnych (wysoka temperatura i wysoka zasadowość wody), doprowadził do stworzenia protokomórek, uważanych za niezbędny budulec życia. Protokomórki powstały m.in. z mieszaniny kwasów tłuszczowych i alkoholi tłuszczowych. Ciepło, alkaliczność i słona woda morska aktywnie pomagały w tworzeniu się protokomórek. Naukowcy twierdzą, że życie na Ziemi mogło powstać właśnie przy takich kominach geotermalnych.

Według naukowców, którzy w Bawarii odkryli szczątki małp z gatunku danuvius guggenmosi sprzed 11,6 mln lat, zwierzęta te już wtedy rozwinęły umiejętność chodzenia na dwóch nogach w pozycji wyprostowanej. Budowa kości ich nóg przypominała budowę kości nóg człowieka. Kończyny przednie małp były przystosowane do życia na drzewach. Najbardziej kompletny szkielet z 21 kośćmi należy do osobnika płci męskiej, który osiągnął metr wysokości i ważył ok. 30 kg. Miał szeroką klatkę piersiową i kręgosłup w kształcie litery S, podobny do ludzkiego. Odkrycie sugeruje, że dwunożność pojawiła się o kilka mln lat wcześniej niż sądzono i stało się to w Europie, a nie w Afryce.

Wyniki najnowszych badań genetycznych (analizy mitochondrialnego DNA dziedziczonego niemal wyłącznie po matce) oraz analiz lingwistycznych, geograficznych i kulturowych wskazują, że współczesny człowiek (homo sapiens sapiens) pojawił się ok. 200 tys. lat temu na terenach położonych na południe od dorzecza Zambezi (dzisiejsza północna Botswana). Istniało tam jezioro zwane Makgadikgadi, które stopniowo przekształcało się w mokradła. Po upływie ok. 70 tys. lat zmiany spowodowały migrację części mieszkańców tamtych terenów. Część naukowców nie zgadza się jednak z wynikami badań, ponieważ pomijają m.in. takie dowody archeologiczne jak znalezione w Maroku szczątki szkieletu współczesnego człowieka sprzed 315 tys. lat. Ponadto poleganie wyłącznie na badaniach mitochondrialnych może prowadzić do błędnej interpretacji i pomija ono informacje przekazywane w DNA jądra komórkowego, które dziedziczone są tylko po ojcu.

Irlandia Północna, Japonia, USA, Azja, Ameryka Północna, Europa

Narcyzm a depresja

Według naukowców z Queen’s University Belfast osoby narcystyczne mogą być mniej narażone na stres i depresję. Uczestnikom badania zmierzono poziom ich subklinicznej formy narcyzmu, wytrzymałość psychiczną, objawy depresji i odczuwany stres. W przypadku narcyzmu wielkościowego (istnieje również narcyzm wrażliwy) pewność siebie i ukierunkowanie na osiągnięcie celu mogą zmniejszyć prawdopodobieństwo wystąpienia objawów depresji lub odczuwanego stresu. Dr Kostas A. Papageorgiou, jeden z autorów badań, podsumowuje: „Nie twierdzimy, że narcyzm jest dobrą cechą. Zamiast tego proponujemy postrzeganie osobowości ludzkiej w sferze, która wykracza poza dobre i złe cechy, poza cechy prospołeczne i toksyczne, w celu zidentyfikowania poziomów cech przystosowawczych i nieprzystosowawczych w różnych kontekstach”.

Siarkowodór gaz i cząsteczka sygnałowa jest obecny w mózgach ludzi oraz mysz z objawami schizofrenii i działa jako biomarker tego zaburzenia psychicznego. Związek ten znaleziono także we włosach ludzkich – wynika z prac japońskich naukowców. Jego poziom był związany z wyższym niż normalnie poziomem enzymu, który wpływa na wytwarzanie siarkowodoru. Badania mogą przyczynić się do stworzenia opracowania skuteczniejszych leków na schizofrenię. Obecne zostały opracowane ponad 50 lat temu i nie działają u ok. 30% pacjentów.

Pierwszy lek na schizofrenię w formie systemu transdermalnego (plastrów przyklejanych do skóry pacjenta) został zatwierdzony przez amerykańską Agencję Żywności i Leków. Asenapina, czyli lek przeciwpsychotyczny, który będzie sprzedawany pod nazwą Secuado, leczy zaburzenie psychiczne, przywracając równowagę chemiczną (odpowiedni poziom dopaminy i serotoniny) w mózgu chorego. Podanie przezskórne może być też łatwiejsze dla pacjentów

Walia, Wielka Brytania, Europa

Korzystne dla środowiska wybory żywieniowe

Zdrowe wybory żywieniowe prawie zawsze są korzystne dla środowiska, wynika z najnowszych badań naukowców z Uniwersytetu Oksfordzkiego. Owoce, warzywa, fasola i produkty pełnoziarniste mają najlepszy wpływ zarówno na zdrowie, jak i ochronę klimatu oraz zasobów wodnych. Natomiast spożywanie większej ilości czerwonego i przetworzonego mięsa najbardziej negatywnie wpływa na zdrowie i zanieczyszczenie środowiska. Spożywanie ryb jest zdrowe, ale ma gorszy wpływ na środowisko niż stosowanie diety roślinnej. Żywność o dużej zawartości cukru ma niewielki wpływ na stan planety, ale jest szkodliwa dla zdrowia. 

Jak obliczyli naukowcy z Cranfield University, gdyby wszyscy mieszkańcy Anglii i Walii zaczęli spożywać tylko żywność wyprodukowaną ekologicznie, zwiększyłoby to o 70% emisję gazów cieplarnianych związanych z produkcją żywności. Naukowcy zastosowali tzw. ocenę cyklu życia – technikę oceny wpływu na środowisko wszystkich etapów życia produktu, od produkcji do ostatecznej konsumpcji. 

Niektóre ekologiczne uprawy, np. fasoli, ziemniaka, owsa i jęczmienia jarego, powodują wyższą emisję gazów cieplarnianych niż uprawy konwencjonalne, natomiast ekologiczne uprawy rzepaku, żyta, jęczmienia ozimego i pszenicy są przyjaźniejsze środowisku. Ekologiczna hodowla świń, bydła i owiec jest korzystniejsza dla środowiska niż konwencjonalna, w przeciwieństwie do hodowli drobiu. Metody ekologiczne potrzebują większej powierzchni pod uprawę i hodowlę, której zabrakłoby w Anglii i Walii. Konieczny byłby wówczas import żywności z zagranicy, co oznacza większą emisję zanieczyszczeń pochodzących ze statków, ciężarówek i samolotów. Natomiast tereny trawiaste, magazynujące dwutlenek węgla, zostałyby przekształcone w tereny pod uprawy, powodując kolejne emisje CO₂. Ograniczenie marnowania żywności i wprowadzenie efektywniejszych metod dla upraw ekologicznych sprawiłyby, że importowanie żywności nie byłoby konieczne.

Wietnam, USA, Azja, Ameryka Północna

Dzieci imigrantów

Dzieci biednych imigrantów, przybyłych do Stanów Zjednoczonych, osiągają większy sukces w życiu niż dzieci równie biednych osób urodzonych w USA – wynika z badań, mających początek w latach 80. XIX w. Dzieci imigrantów charakteryzuje większa ruchliwość międzypokoleniowa, ponieważ nie czują się ograniczone więziami międzypokoleniowymi ani poczuciem, że nie mogą opuścić określonego miejsca. Ponadto imigranci zamieszkują głównie duże miasta, w których łatwiej jest znaleźć pracę.

W Wietnamie ponad milion dzieci pracownic zatrudnionych w fabrykach branży odzieżowej i obuwniczej mieszka w strefach przemysłowych poza domem rodzinnym. Ich matki wyemigrowały w poszukiwaniu pracy, zabierając dzieci ze sobą. Powstała więc sieć domowych przedszkoli, gdzie dzieci spędzają większą częśćość dnia przed telewizorem, bez zabawek i zabaw na świeżym powietrzu, w grupach do 49 rówieśników, pod opieką maksymalnie dwóch osób. 

Ponad połowa 11-latków i co trzeci 8-latek w USA ma smartfona. Dzieci w wieku od 8 do 12 lat najczęściej oglądają na urządzeniach filmy i telewizję (ponad połowa), 31% gra, a tylko 2% czyta. Średnio prawie pięć godzin dziennie spędzają na rozrywce przed ekranem telefonu, tabletu lub komputera. Nastolatki (w wieku 13–18 lat) również spędzają najwięcej czasu na oglądaniu filmów (39%) oraz na graniu (22%), przeglądaniu mediów społecznościowych (16%) i czytaniu (2%). 70% z nich ogląda wideo on-line codziennie i spędza na rozrywce przed ekranem urządzenia średnio prawie 7,5 godz. dziennie.

Bangladesz, Tajlandia, Wietnam, Indonezja, Sierra Leone, Indie, Afryka, Chiny, Azja

Uzależnienie od węgla

Uzależnienie Azji od węgla musi się skończyć, aby mogła ona walczyć z ociepleniem klimatu” ostrzega Sekretarz Generalny ONZ António Guterres. Według najnowszego raportu organizacji Climate Central kraje azjatyckie są szczególnie narażone na powodzie spowodowane zmianami klimatu. 237 mln ludzi mieszkających dziś na wybrzeżach Chin (93 mln), Bangladeszu (42 mln), Indii (36 mln), Wietnamu (31 mln), Indonezji (23 mln) i Tajlandii (12 mln) może regularnie znajdować się w strefie zagrożenia powodziowego przed 2050 r., nawet przy zakładanym średnim ograniczeniu emisji gazów cieplarnianych.

W stanie Chhattisgarh wydobyto największą ilość węgla w Indiach w ostatnim roku budżetowym. Węgiel wydobywany jest tutaj głównie metodą odkrywkową, co dodatkowo zwiększa zanieczyszczenie środowiska. Ludność wioski Salhi oraz pobliskie lasy zagrożone są działalnością jednej z kopalń, dlatego mieszkańcy, przy wsparciu indyjskiej grupy aktywistów, sami zaczęli kontrolować przypadki naruszeń przepisów w zakresie ochrony środowiska przez pracowników kopalni. Pilnują na przykład, aby woda, wykorzystywana do czyszczenia wydobywanego węgla, nie była wypuszczana do rzeki, w której się kąpią i poją swoje zwierzęta hodowlane. Budowa nowej kopalni spowoduje, że będą musieli walczyć przeciwko planowanym wysiedleniom.

Nielegalne górnictwo i związane z nim wylesianie terenów zielonych w Sierra Leone powodują katastrofy ekologiczne (powodzie i lawiny błotne) oraz straty w ludziach. W 2017 r. w osuwisku skalnym zginęło ok. tysiąc osób, a setki ludzi nadal uznawane są za zaginione. Ryzyko wystąpienia kolejnych osuwisk jest bardzo wysokie. Rząd wprowadził surowe kary dla osób odpowiedzialnych za nielegalną wycinkę lasów, górnictwo i grabież gruntów. Nie wolno również stawiać domów na zagrożonych osuwiskami terenach.

Holandia, Wielka Brytania, USA, Ameryka Północna, Europa

Właściciele SUV-ów wśród największych trucicieli

Rosnący popyt na samochody typu SUV był drugą co do wielkości przyczyną wzrostu globalnej emisji dwutlenku węgla w latach 20102018, wyprzedzając przemysł ciężki, lotnictwo i żeglugę. W tym okresie SUV-y podwoiły swój udział w światowym rynku motoryzacyjnym z 17% do 39%, a roczna emisja związana z ich użytkowaniem wzrosła do ponad 700 megaton CO₂ – to więcej niż łączna roczna emisja dwutlenku węgla Wielkiej Brytanii i Holandii. Gdyby kierowcy SUV-ów stworzyli naród, zajęliby siódme miejsce na świecie pod względem emisji CO₂. Tylko sektor produkcji energii przyczynił się do większego wzrostu globalnej emisji dwutlenku węgla w latach 20102018. W analizie emisji uwzględniono tylko CO₂ powstały w wyniku spalania paliwa przez SUV-y, a nie jakiekolwiek emisje związane z produkcją samochodów.

Naukowcy z Uniwersytetu Stanu Pensylwania stworzyli akumulator litowo-jonowy, który ładuje się w 10 min. dzięki zastosowaniu wyższej temperatury ładowania (obecnie proces trwa ponad godzinę). Akumulator zwiększy również zasięg samochodu o ok. 320480 km. Szybki proces ładowania nie uszkadza urządzenia, co oznacza, że może ono wytrzymać 2500 cykli uzupełniania w prąd (ponad 800 tys. km drogi).

Władze Nowego Jorku zainwestują 1,7 mld dol. w infrastrukturę rowerową (ok. 400 km nowych dróg rowerowych oddzielonych od ruchu samochodowego), ulepszenie komunikacji oraz chodniki dla pieszych (prawie 10 tys. m kw.), aby poprawić bezpieczeństwo poruszania się pow mieście. Inwestycje mają pomóc w „przełamaniu kultury samochodowej” w Nowym Jorku. W 2019 r. w wypadkach zginęło 25 rowerzystów, najwięcej od 20 lat. Prawie 800 tys. nowojorczyków regularnie jeździ na rowerze. Szacuje się, że codziennie odbywa się w mieście ponad 490 tys. przejazdów rowerowych. To trzy razy więcej niż 15 lat temu.

Kuwejt, Bangladesz, Azja

Internetowy rynek handlu niewolnikami

W krajach Zatoki Perskiej działa nielegalny internetowy rynek handlu niewolnikami. Jest to możliwe dzięki aplikacjom, udostępnianym przez firmy Google i Apple oraz należącej do Facebooka platformie Instagram, które służą do kupowania i sprzedawania pracowników domowych, głównie kobiet, w tym również nastolatekków. Według BBC News Arabic użytkownicy tych aplikacji w Kuwejcie łamią krajowe i międzynarodowe przepisy dotyczące współczesnego niewolnictwa, pracy przymusowej i handlu ludźmi. 

Większość kobiet nie wie, że ich pracodawcy wystawiają je na sprzedaż. Niektórzy odmawiają im urlopu, dostępu do telefonów komórkowych i konfiskują ich paszporty. Nielegalny handel niewolnikami umożliwia istniejący w krajach Zatoki Perskiej system kafala, służący do monitorowania zagranicznych pracowników, wymagający od wszystkich niewykwalifikowanych robotników posiadania sponsora, zwykle ich pracodawcy, który jest odpowiedzialny za wizę i status prawny pracownika. Dziewięć na 10 gospodarstw domowych w Kuwejcie ma pracownika domowego, pochodzącego zazwyczaj z jednego z najbiedniejszych rejonów świata.

Ovibashi Karmi Unnayan Program (OKUP), bangladeska organizacja walcząca o prawa migrantów, przeprowadziła wywiady ze 110 kobietami z Bangladeszu, które pracowały na Bliskim Wschodzie i wróciły do kraju. 86% z nich co najmniej raz nie otrzymało pełnej pensji, 61% doświadczyło przemocy fizycznej (tortury, znęcanie się), 24% nie otrzymało żywności, a 14% doświadczyło molestowania seksualnego. Kobiety są zastraszane przez pośredników i nie stać ich na pomoc prawną. Każdego roku ok. 734 tys. mieszkańców Bangladeszu znajduje pracę za granicą (blisko 14% z nich to kobiety), co czyni ten kraj jednym z największych eksporterów siły roboczej na świecie.

Australia, Holandia, Wielka Brytania, Australia i Oceania, Europa

Najnowsze badania mózgu człowieka

Mikroglej to rodzaj komórek odpornościowych, które odgrywają ważną rolę w budowie mózgu dziecka. Jeżeli w wyniku stanu zapalnego przestają działać prawidłowo, może to spowodować uszkodzenie mózgu dziecka zwłaszcza istoty białej co wpływa na komunikację między neuronami. Przyjmuje się, że każdego roku spośród 15 mln niemowląt urodzonych przed 37. tygodniem ciąży, 9 mln doznaje trwałego uszkodzenia mózgu, co może prowadzić do padaczki lub porażenia mózgowego. Naukowcy z Uniwersytetu w Melbourne twierdzą, że znaleźli szlak sygnalizacyjny Wnt (szereg białek komórkowych, które odgrywają istotną rolę m.in. w regulacji rozwoju zarodkowego), który jest odpowiedzialny za ich transformację w komórki powodujące uszkodzenia. Co więcej, prawdopodobna ie możliwa będzie interwencja i przekształcenie źle działających komórek glejowych w komórki funkcjonujące prawidłowo.

W 1946 r. 502 brytyjskich 8-latków, urodzonych w tym samym tygodniu, przeszło testy sprawdzające funkcje myślenia i pamięci. Ponownie poddali się badaniom funkcji poznawczych oraz badaniu skanem pozytonowej tomografii emisyjnej, będąc w wieku od 69 do 71 lat. Osoby z najwyższymi wynikami testów w dzieciństwie częściej osiągnęły wysokie wyniki w drugim badaniu. Lepsze wyniki osiągnęły osoby z wyższym wykształceniem, o wyższym statusie społeczno-ekonomicznym i pracujące umysłowo. Kobiety miały lepszą pamięć i szybciej myślały niż mężczyźni. Uczestnicy badań, u których stwierdzono obecność w mózgu blaszek amyloidowych (tzw. blaszek starczych, które odkładają się pomiędzy neuronami mózgu osób starszych bądź chorych na Alzheimera), uzyskali niższe wyniki w testach poznawczych. 

Według wyników badania, polegającego na skanowaniu mózgów 1774 osób ze spektrum zaburzeń autystycznych i 1809 osób neurotypowych, osoby autystyczne mają mózgi bardziej symetryczne. Ich kora mózgowa – warstwa istoty szarej pokrywającej mózg – jest grubsza w różnych częściach narządu. Według Clyde’a Francksa z Max Planck Institute for Psycholinguistics, który kierował badaniem, „po raz pierwszy możemy być stosunkowo pewni, że zmiana w rozwoju asymetrii ludzkiego mózgu jest związana ze spektrum zaburzeń autystycznych, i możemy zobaczyć, które rejony mózgu są tą zmianą najbardziej dotknięte”.

Szkocja, Indie, Wielka Brytania, Azja, Europa

Astma a zanieczyszczenie powietrza

Według naukowców z Uniwersytetu w Cambridge część osób cierpiących na astmę może zmniejszyć swój ślad węglowy, wybierając leki bardziej przyjazne środowisku. Zmiana, skonsultowana z lekarzem, miałaby taki sam wpływ na środowisko, jak przejście na wegetarianizm lub stosowanie recyklingu. Siedem na 10 inhalatorów posiada dozownik i to właśnie te wyroby zawierają gazy cieplarniane. Zastąpienie jednego inhalatora z dozownikiem inhalatorem suchego proszku może zmniejszyć ekwiwalent od 150 kg do 400 kg dwutlenku węgla rocznie, co odpowiada śladowi węglowemu powstałemu podczas 180 tys. przejazdów samochodem w obie strony z Londynu do Edynburga.

Badania przeprowadzone w dziewięciu miastach Wielkiej Brytanii wykazały, że rocznie zanieczyszczenie powietrza powoduje średnio o 124 przypadki nagłego zatrzymania krążenia więcej, o 231 przypadków udaru mózgu więcej oraz sprawia, że 193 osoby więcej trafiają do szpitala z powodu astmy. Odnotowano również zahamowanie rozwoju płuc u dzieci oraz powiązanie między zanieczyszczeniem powietrza a rozwojem raka płuc. Wcześniej rząd opublikował dane, według których zanieczyszczenie powietrza przyczynia się do 36 tys. zgonów rocznie. Według Simona Stevensa, prezesa NHS England, wyniki badań wskazują, że kryzys klimatyczny jest „także stanem zagrożenia zdrowia”.

W Nowym Delhi wystąpiło zanieczyszczenie powietrza związane z użyciem fajerwerków na hinduistycznym festiwalu światła Diwali. Wprawdzie Sąd Najwyższy zakazał używania większości fajerwerków, jednak niewiele osób postąpiło zgodnie z prawem. Stężenie pyłu zawieszonego PM 2,5 dwudziestokrotnie przekroczyło normy międzynarodowe w niektórych punktach miasta. Zanieczyszczenie wzrasta z powodu emisji CO₂ przez samochody, przemysł oraz rolników wypalających ścierniska wokół miasta. Eksperci twierdzą, że toksyczna mieszanka, która każdej zimy pojawia się w Nowym Delhi oraz innych indyjskich miastach, powoduje przedwczesną śmierć ponad miliona ludzi każdego roku.

Kanada, USA, Brazylia, Ameryka Południowa, Ameryka Północna

Lodowce, lasy deszczowe i dwutlenek węgla

Woda, powstająca z topniejących lodowców i tworząca rzeki lodowcowe, potrafi przyswoić nawet 40 razy więcej dwutlenku węgla niż las deszczowy – odkryli naukowcy w arktycznej Kanadzie. Rzeki lodowcowe są ubogie w formy życia, produkują niewiele CO₂, ponieważ poziom rozkładu materii organicznej jest niski. Jednocześnie, gdy drobny osad zawarty w lodowcach, w tym krzemiany i węglany, znajdzie się w szybko płynącej wodzie, rozpoczyna się proces geologiczny zwany wietrzeniem chemicznym. Wiąże on cząsteczki dwutlenku węgla z atmosfery, nawet z miejsc oddalonych o 42 km od górnego biegu rzeki.

Wieczna zmarzlina obejmuje 24% półkuli północnej i przechowuje więcej dwutlenku węgla niż ludzkość wyprodukowała w swojej historii. Jednak ocieplenie klimatu powoduje, że obecnie wieczna zmarzlina emituje więcej CO₂, niż go pochłania – zimą uwalnianych jest 1,7 mld ton dwutlenku węgla prawie dwa razy więcej niż wskazały poprzednie dane szacunkowe. Latem roślinność porastająca wieczną zmarzlinę pochłania miliard ton dwutlenku węgla.

W 2021 r. lasy deszczowe w Amazonii mogą przestać wytwarzać wystarczającą ilość deszczu, który jest im potrzebny do samodzielnego rośnięcia. Zaczną zmieniać się w bardziej suchą sawannę, co spowoduje uwolnienie miliardów ton dwutlenku węgla do atmosfery. Wpłynie to na przyspieszenie globalnego ocieplenia oraz zmiany pogody w Ameryce Południowej. To przewidywane skutki gwałtownego wylesiania i polityki prezydenta Brazylii Jaira Bolsonaro. Prognoza Moniki de Bolle, starszego pracownika naukowego w Peterson Institute for International Economics, opiera się na danych brazylijskiego Narodowego Instytutu Badań Kosmicznych, który poinformował, że wylesianie w sierpniu 2019 r. było o 222% wyższe niż w sierpniu 2018 r.