brief
Brief #88
Sztuczna inteligencja, światowe protesty i status pracownika
1 listopada
Chile, Hongkong, Etiopia, Liban, Egipt, Hiszpania, Afryka, Irak, Ekwador, Boliwia, Ameryka Południowa, Azja, Europa

Przyczyny protestów na świecie

Jesienią 2019 r. wybuchły na świecie protesty mające kilka cech wspólnych. To m.in. poczucie nierówności finansowej, jak w Ekwadorze (przyczyną było zniesienie przez rząd obowiązujących od 40 lat dopłat do cen paliw) i Chile (podwyżka cen transportu publicznego). W Libanie plany opodatkowania połączeń w aplikacji WhatsApp wywołały protesty związane z problemami gospodarczymi, nierównością finansową i korupcją władzy. Mieszkańcy Iraku chcą obalić system polityczny, w ramach którego politycy korzystają z funduszy publicznych, a na stanowiska mianują osoby na podstawie kryterium etnicznego lub opartego na podziałach religijnych (sposób zapisany w konstytucji, zgodny z modelem demokracji konsensualnej). Niezgoda na reformatorską politykę Abiya Ahmeda Aliego, laureata Pokojowej Nagrody Nobla, oraz napięcia między wieloma grupami etnicznymi doprowadziły do zamieszek w Etiopii. Protesty przeciwko korupcji w rządzie miały również miejsce w Egipcie.

Mieszkańcy Hongkongu i Katalonii protestują, ponieważ czują się niewolnikami systemu politycznego, w którym żyją. W Hongkongu powodem niezadowolenia był projekt ustawy, która w określonych okolicznościach pozwoliłaby na ekstradycję podejrzanych o przestępstwa do Chin kontynentalnych. W Katalonii przyczyną demonstracji był wyrok hiszpańskiego sądu skazujący na kary więzienia dziewięciu polityków, którzy w 2017 r. zorganizowali nielegalne referendum niepodległościowe. W Boliwii protesty wybuchły po informacji opozycji, że wyniki wyborów prezydenckich zostały sfałszowane, dzięki czemu wygrał Evo Morales. Na całym świecie odbywają się również demonstracje związane z kryzysem klimatycznym i środowiskiem.

Liczba protestów gwałtownie wzrosła, ponieważ wpłynęło na to kilka czynników: spowolnienie światowej gospodarki, rosnące rozwarstwienie finansowe oraz wzrost liczby młodzieży sfrustrowanej rzeczywistością. Obecnie ok. 41% globalnej populacji ma 24 lata lub mniej. Mniej niż 15 lat ma 41% osób mieszkających w Afryce i po 25% – w Azji i Ameryce Łacińskiej. Dostęp do internetu i znajomość języka angielskiego ułatwiają młodym ludziom organizację protestów.

Kanada, USA, Brazylia, Ameryka Południowa, Ameryka Północna

Lodowce, lasy deszczowe i dwutlenek węgla

Woda, powstająca z topniejących lodowców i tworząca rzeki lodowcowe, potrafi przyswoić nawet 40 razy więcej dwutlenku węgla niż las deszczowy – odkryli naukowcy w arktycznej Kanadzie. Rzeki lodowcowe są ubogie w formy życia, produkują niewiele CO₂, ponieważ poziom rozkładu materii organicznej jest niski. Jednocześnie, gdy drobny osad zawarty w lodowcach, w tym krzemiany i węglany, znajdzie się w szybko płynącej wodzie, rozpoczyna się proces geologiczny zwany wietrzeniem chemicznym. Wiąże on cząsteczki dwutlenku węgla z atmosfery, nawet z miejsc oddalonych o 42 km od górnego biegu rzeki.

Wieczna zmarzlina obejmuje 24% półkuli północnej i przechowuje więcej dwutlenku węgla niż ludzkość wyprodukowała w swojej historii. Jednak ocieplenie klimatu powoduje, że obecnie wieczna zmarzlina emituje więcej CO₂, niż go pochłania – zimą uwalnianych jest 1,7 mld ton dwutlenku węgla prawie dwa razy więcej niż wskazały poprzednie dane szacunkowe. Latem roślinność porastająca wieczną zmarzlinę pochłania miliard ton dwutlenku węgla.

W 2021 r. lasy deszczowe w Amazonii mogą przestać wytwarzać wystarczającą ilość deszczu, który jest im potrzebny do samodzielnego rośnięcia. Zaczną zmieniać się w bardziej suchą sawannę, co spowoduje uwolnienie miliardów ton dwutlenku węgla do atmosfery. Wpłynie to na przyspieszenie globalnego ocieplenia oraz zmiany pogody w Ameryce Południowej. To przewidywane skutki gwałtownego wylesiania i polityki prezydenta Brazylii Jaira Bolsonaro. Prognoza Moniki de Bolle, starszego pracownika naukowego w Peterson Institute for International Economics, opiera się na danych brazylijskiego Narodowego Instytutu Badań Kosmicznych, który poinformował, że wylesianie w sierpniu 2019 r. było o 222% wyższe niż w sierpniu 2018 r.

Pakistan, Wielka Brytania, USA, Azja, Ameryka Północna, Europa

AI oblicza ryzyko zachorowania na raka piersi

Sztuczna inteligencja jest stosowana m.in. do przewidywania, czy u pacjenta może rozwinąć się rak piersi w ciągu pięciu lat od przeprowadzenia badania. AI wykrywa drobne zmiany na zdjęciu mammograficznym, które zmieniają się w guzy, niezależnie od rasy pacjenta, co stanowi ważne usprawnienie w świetle różnic rasowych dotyczących śmiertelności na raka piersi. Wskaźniki śmiertelności dla czarnych i białych kobiet chorych na raka piersi spadły podczas trwających dwie dekady badań, jednak śmiertelność wśród białych kobiet spadła dwukrotnie mocniej niż wśród czarnych kobiet. Naukowcy tłumaczą różnicę słabszym dostępem czarnych kobiet do badań przesiewowych oraz niższą jakością leczenia. Prognozy dotyczące raka piersi oparte są na mapowaniu historii choroby ponad 100 tys. pacjentów. „Maszyny mogą rejestrować subtelne zmiany w tkankach, na które wpływ mają genetyka, hormony, laktacja i zmiany masy ciała: to, czego my nie widzimy” wyjaśnia kierownik projektu dr Regina Barzilay z Massachusetts Institute of Technology.

Według WHO każdego roku umiera na raka piersi w Pakistanie ponad 17 tys. kobiet, chociaż lokalni lekarze i organizacje charytatywne twierdzą, że liczba ta jest bliższa 40 tys. Choroba dotyka jedną na dziewięć kobiet, jednak rak piersi jest w Pakistanie kulturowym i społecznym tematem tabu, związanym z seksualnością kobiet. Inną przyczyną wysokiej śmiertelności Pakistanek jest niechęć do badania intymnych części ciała przeprowadzanego przez obce osoby, wynikająca ze wstydliwości. Ponadto w pakistańskim społeczeństwie zdrowie kobiety nie zawsze traktuje się z równą troską jak zdrowie mężczyzny, a podczas leczenia, odbywającego się w odległym ośrodku, kobiecie często towarzyszą bliscy. Jest to związane z religijnym fundamentalizmem i obciąża budżet rodziny, ponieważ trzeba zapłacić za podróż wszystkich osób.

Z badań przeprowadzonych w Wielkiej Brytanii, w których wzięło udział ponad 1000 kobiet ze zdiagnozowanym w ciągu ostatnich 10 lat rakiem piersi, wynika, że prawie połowa (46%) ankietowanych stwierdziła, że po leczeniu doświadczyła problemów seksualnych (m.in. suchości pochwy, bólu i utraty libido). 34% z tych kobiet przyznało, że ​​nie poprosiło o pomoc w szpitalu ani swojego lekarza rodzinnego.

Wielka Brytania, USA, Ameryka Północna, Europa

Uważaj, jak mówisz – od tego zależy Twoja przyszła praca

Naukowcy z Yale School of Management przeprowadzili badania, z których wynika, że menedżerom ds. rekrutacji wystarcza pierwszych 15–20 sek. rozmowy z kandydatem na pracownika (i siedem wypowiedzianych słów), aby ocenić jego status społeczno-ekonomiczny. Uczestnicy pierwszej części badań byli w stanie ponadprzeciętnie poprawnie odgadnąć klasę społeczną mówcy, jego rasę, wiek i płeć już po kilku krótkich wskazówkach wynikających z jego sposobu mówienia. Status społeczny mówcy częściej oceniali na podstawie wymowy niż treści wypowiadanego komunikatu. Wyniki kolejnej części badań wykazały, że mówcy byli częściej identyfikowani jako należący do wyższej klasy społecznej, gdy ich głos był podobny do głosu wirtualnego asystenta Google’a lub Amazona.

Naukowcy poprosili również 274 osoby z doświadczeniem rekrutacyjnym, aby wysłuchały autoprezentacji 20 kandydatów z różnych klas społecznych. Respondenci częściej sądzili, że kandydat jest kompetentny, gdy uważali go za należącego do wyższej klasy społecznej. Taka osoba miała również większą szansę na wyższą pensję i premię za podpisanie umowy w porównaniu z osobami uważanymi za należące do niższej klasy społecznej.

Natomiast firma Unilever zastępuje rekruterów systemem sztucznej inteligencji. Oprogramowanie do analizy wywiadów wideo skanuje m.in. mimikę twarzy kandydatów (zmarszczone brwi, uśmiechy, rozszerzenie oczu), mowę ciała, dobór słów i ton głosu, a następnie porównuje je z cechami, które są uważane za predyktory sukcesu w pracy. Vodafone, Singapore Airlines i Intel to inne firmy, które korzystały z podobnych systemów. Według badań Królewskiego Towarzystwa Wspierania Sztuki, Przedsiębiorczości i Handlu 60% ankietowanych sprzeciwia się stosowaniu zautomatyzowanego procesu decyzyjnego w rekrutacji oraz w sprawach karnych.

Australia, USA, Meksyk, Australia i Oceania, Ameryka Północna

Rzeka Kolorado w Meksyku – przykład na niesprawiedliwość środowiskową

Ponad 35 mln Amerykanów korzysta z wody płynącej w rzece Kolorado. Dawniej płynęła ona również przez Meksyk do Morza Cortéza, jednak teraz mieszkający po drugiej stronie granicy Meksykanie są jej pozbawieni. To przykład tzw. niesprawiedliwości środowiskowej (niesprawiedliwego dostępu do czystej ziemi, powietrza i wody oraz nieproporcjonalne narażenie na zagrożenia i katastrofy klimatyczne).

W XIX w. przepływ cieku rzeki Kolorado w Meksyku wynosił ponad 1200 /s. Budowa zapór, tam i kanałów irygacyjnych spowodowała, że w 1966 r. przepływ cieku spadł w Meksyku do 8,3 /s (obecnie wynosi 0,5 /s). W latach 80. zniknęło 80% lasów i mokradeł delty Kolorado, a ujście rzeki uległo częściowemu zniszczeniu, co miało katastrofalne skutki dla życia morskiego, ptaków, ssaków i społeczności tubylczych. Utrata dostępu do rzeki negatywnie wpłynęła na populację i strukturę społeczną plemienia Cucapá (nazywanego dawniej „ludem rzeki”). Język plemienia jest zagrożony wymarciem, ceremonie duchowe odchodzą w zapomnienie i młodzież opuszcza te tereny. Brakuje lekarstw, owoców i zbóż, a także rodzimych drzew i krzewów używanych do budowy domów, łodzi i tworzenia ubrań.

W 2014 r. przeprowadzono eksperyment meksykański bieg rzeki zasilono 130 mln m³ wody, co korzystnie wpłynęło na faunę i florę: mokradła, strefy ponownego zalesiania, zasoby ryb i delfinów oraz populację ptaków wędrownych (wzrost o 43%). W 2021 lub 2022 r. planowane jest powtórzenie eksperymentu.

Pooncarie, miasto w Nowej Południowej Walii w Australii, jest położone przy wysychającej rzece Darling. Woda pitna w mieście pochodzi z odwiertu, woda do pozostałych celów jest tu transportowana cysternami. Na 97,2% terytorium Nowej Południowej Walii panuje susza. Powszechne są ograniczenia w korzystaniu z wody (np. trzyminutowy prysznic, powtórne użycie wody z kąpieli). Stan wody w zbiornikach okolicznych zapór wynosi od 5% do 50%.

Rosja, USA, Syria, Chiny, Azja, Ameryka Północna, Europa

Czy nastąpi zmiana na pozycji światowego mocarstwa nr 1?

Wycofanie się wojsk amerykańskich z Syrii oraz rosnące wpływy Rosji na Bliskim Wschodzie uważane są za możliwe sygnały zmian w globalnej równowadze sił. Układ międzynarodowy pod przywództwem USA, obowiązujący od 1945 r., słabnie, a rywalami Stanów Zjednoczonych do miana światowego mocarstwa nr 1 są Chiny, Rosja i Europa.

Chińska Republika Ludowa pod przywództwem Xi Jinpinga stała się bardziej asertywna i konkurencyjna w relacjach z innymi mocarstwami, głównie z USA. Inicjatywa Jeden pas, jedna droga jest bardzo szybko rozwijającą się globalną strategią ekonomiczną i polityczną. Rośnie potencjał wojskowy Chin, zwłaszcza marynarki wojennej, której celem jest podważenie potęgi USA na zachodnim Pacyfiku. Według grupy wydawniczej Hurun Report Chiny po raz pierwszy wyprzedziły USA w liczbie start-upów wartych co najmniej 1 mld dol. Obecnie mają ich 206 w porównaniu do 203 amerykańskich. Wyniki rankingu wpisują się w rywalizację między dwoma krajami o dominację na rynku zaawansowanych technologii. Natomiast według badania Credit Suisse Group AG wśród 10% najbogatszych mieszkańców globu po raz pierwszy jest więcej Chińczyków (100 mln) niż Amerykanów (99 mln). Zarazem USA nadal są najbogatszym i najsilniejszym militarnie państwem na świecie, przodującym w technologii, cyfryzacji, AI, naukach medycznych i eksploracji kosmosu. 

Sukcesy dyplomatyczne, militarne i strategiczne Władimira Putina nie ukryją podstawowych słabości wewnętrznych Rosji: niedoinwestowania kraju, oparcia gospodarki na dochodach z eksportu paliw kopalnych, słabej infrastruktury i świadczeń socjalnych, ogromnej korupcji czy rosnącego niezadowolenia społeczeństwa. Silną stroną Unii Europejskiej są wartości: prawa człowieka i obywatela, demokracja, propozycja równości szans i współpracy w rozwiązywaniu globalnych problemów, takich jak kryzys klimatyczny i migracja. Problemem UE są wewnętrzne podziały, brak możliwości porozumienia państw członkowskich w wielu istotnych kwestiach oraz brexit.

Chile, Dania, Ameryka Południowa, Europa

Wszechświat rozszerza się szybciej. Nie wiadomo, dlaczego

Wszechświat rozszerza się szybciej, niż sądzili dotąd naukowcy, wynika z najnowszych badań. Stała Hubble’a, wartość opisująca tempo rozszerzania się wszechświata, została po raz pierwszy zmierzona za pomocą Teleskopu Kosmicznego Hubble’a oraz sprzętu naziemnego – teleskopów Kecka. Rezultaty badań komplikują rozumienie wszechświata w ramach standardowego modelu kosmologii. Liczne badania wykazały, że istnieje różnica między prędkością rozszerzania się wszechświata, mierzoną przy pomocy kosmicznych obiektów lokalnych, a prędkością mierzoną przy pomocy obiektów odległych od Ziemi. Badacze nie potrafią wyjaśnić tej rozbieżności.

Naukowcy odkryli potężną i bardzo starą galaktykę (mającą ok. 12,5 mld lat), w której nowe gwiazdy powstają 100 razy szybciej niż w Drodze Mlecznej. Odkrycie było możliwe dzięki teleskopowi Atacama Large Millimeter Array w Chile, który bada światło o długości fali ok. milimetra, pomiędzy promieniowaniem podczerwonym a falami radiowymi, które pochodzi od najzimniejszych obiektów we wszechświecie. W ten sposób można przebić się przez obłoki pyłu otaczające wielkie galaktyki, co nie jest możliwe podczas obserwacji w ultrafiolecie. W rezultacie te ogromne galaktyki są niedostatecznie reprezentowane badacze uważają, że nie znaleziono jeszcze ok. 90% z nich.

Naukowcy poznali lokalizację procesu, znanego jako szybki wychwyt neutronów, dzięki któremu powstają bardzo ciężkie pierwiastki układu okresowego. W wyniku fuzji dwóch gwiazd neutronowych powstał stront, pierwiastek występujący naturalnie w glebie i niektórych minerałach. „To ostatni etap dziesięcioleci pościgu za ustaleniem pochodzenia pierwiastków” powiedział lider badań Darach Watson z Uniwersytetu Kopenhaskiego.

Australia, Indie, Wielka Brytania, USA, Australia i Oceania, Azja, Ameryka Północna, Europa

Mapy, migracje i sztuka

Agencja rządowa Geosciences Australia przestanie drukować i sprzedawać papierowe mapy topograficzne w grudniu 2019 r. Jednak według Brendana Whyte’a, kustosza Biblioteki Narodowej Australii, mapa powinna być piękna, aby użytkownicy chcieli na nią patrzeć i z niej korzystać, a tego brakuje mapom cyfrowym. „To, co przyciąga do map, to możliwość połączenia z ludźmi, miejscem i kulturą” – mówi Sarah Ryan z Biblioteki Stanowej w stanie Victoria i jako przykład pięknej mapy podaje Theatrum orbis terrarum Abrahama Orteliusa.

Wystawa w Instytucie Sztuki Współczesnej w Bostonie przedstawia 20 lat pracy artystów zajmujących się tematem wysiedleń i imigracji. Prezentowane dzieła opowiadają historię niektórych spośród 70,8 mln ludzi na świecie, którzy zostali przymusowo wysiedleni. Wystawę otwiera Woven Chronicle, dzieło indyjskiej artystki Reeny Saini Kallat. To mapa ścienna wykonana z przędzy, przedstawiająca globalne trasy podróży migrantów: od pracowników kontraktowych, po uchodźców i osoby ubiegające się o azyl. Artystka cały czas aktualizuje mapę o nowe szlaki migracyjne.

Design Museum w Londynie zabiera odwiedzających w podróż na Marsa. Można zobaczyć prototyp łazika Europejskiej Agencji Kosmicznej, zdjęcia powierzchni Czerwonej Planety, a także poznać plany założenia tam kolonii ludzi lub roślin. Jest również projekt bazy, którą już na Marsie miałyby w technologii 3D wydrukować roboty. Na podłodze pomieszczeń muzeum zamontowano ekrany przypominające powierzchnię planety, a w powietrzu unosi się zapach, jaki można tam poczuć, czyli „suchej stęchlizny, starego zamszu”.

Archiwum briefa