brief
Brief #80
Świat w płomieniach, paradoks stosowania klimatyzacji i badania genetyczne nad seksualnością człowieka
6 września
Wielka Brytania, Chiny, Azja, Europa

Przełomowa terapia białaczki limfoblastycznej

Objawy białaczki uważanej za nieuleczalną ustąpiły u 12 z 14 pacjentów, a u pięciu kolejnych choroba pozostaje w remisji po 12 miesiącach terapii – ogłosili lekarze ze szpitala Great Ormond Street w Londynie. Pacjentów leczono wg jednej z wersji terapii CAR-T, w której układ odpornościowy organizmu jest wykorzystywany do walki ze złośliwymi komórkami rakowymi. W leczeniu ostrej białaczki limfoblastycznej (ALL) komórki pacjenta są modyfikowane genetycznie, a następnie stosowane w celu leczenia nowotworu. Celem badań było ograniczenie skutków ubocznych leczenia pacjentów, z których większość to dzieci.

Naukowcy z Uniwersytetu Zhejiang w Chinach opracowali żel potrafiący odbudować szkliwo zębów, co może oznaczać koniec stosowania wypełnień jako metody leczenia ubytków. Zastosowanie żelu pozwoliło naprawić szkliwo w ciągu 48 godz. Obecnie preparat jest w stanie stworzyć szkliwo o grubości ok. 3 μm. To warstwa ok. 400 razy cieńsza niż nieuszkodzone szkliwo.

Naukowcy znaleźli sposób na przewidywanie agresywnych zachowań u dzieci z autyzmem. Wyposażona w czujniki opaska noszona na nadgarstku wykrywa oznaki stresu, monitorując tętno, temperaturę skóry, pocenie się i ruchy ramion. Dzięki temu można przewidzieć wybuch agresji 60 sek. wcześniej z dokładnością 84%. Badacze przewidują, że dalsze testy oraz zastosowanie bardziej zaawansowanych modeli uczenia maszynowego usprawni działanie opaski.

Angola, Paragwaj, Demokratyczna Republika Konga, Indonezja, Rosja, Afryka, USA, Boliwia, Argentyna, Ameryka Południowa, Azja, Ameryka Północna

Świat w płomieniach

Płoną lasy w Amazonii, Afryce, Indonezji, na Alasce i Syberii. Rosnąca intensywność i rozprzestrzenianie się pożarów budzą obawy, że zmiany klimatu – w wyniku wyższych temperatur i niższej wilgotności powietrza – mają coraz większy wpływ na tę sytuację.

Od lipca 2019 r. pożary zniszczyły ok. 2,5 mln ha lasów na Syberii i ponad 1 mln ha tundry i lasów na Alasce. Syberyjskie lasy są równie ważne dla globalnego systemu klimatycznego, jak lasy tropikalne. Oprócz drzew i łąk płonie również torf, z którego uwalnia się znacznie więcej dwutlenku węgla, niż podczas spalania drewna. Od początku czerwca do połowy sierpnia 2019 r., w wyniku pożarów w Arktyce, trafiło do atmosfery 180 Mt CO₂, czyli około 3,5 raza więcej niż Szwecja emituje w ciągu roku.

Do kryzysu ekologicznego w Amazonii doszło z powodu celowego podkładania ognia, aby oczyścić” zalesione grunty pod uprawę lub wypas zwierząt. W Boliwii ubiegający się o reelekcję prezydent Evo Morales pozwolił rolnikom na czterokrotne zwiększenie terenów, które mogą wypalać (do 20 ha na farmera). W Gran Chaco na pograniczu Paragwaju, Boliwii i Argentyny płoną unikalne na skalę światową tereny zalewowe. Lokalna ludność wypala tam trawy, aby bydło mogło korzystać z lepszej jakości pastwisk. Celowe wypalanie lasów występuje również w Azji Południowo-Wschodniej, gdzie przemysł potrzebuje terenów pod uprawę palm olejowych.

W Angoli i Demokratycznej Republice Konga istnieje obecnie ponad 10 tys. ognisk pożarowych (w Amazonii ponad 2 tys.), co pokazują zdjęcia wykonane przez NASA. Wypalanie terenów rolniczych w Afryce to technika stosowana od tysięcy lat. Płoną głównie suche trawy, które odrastają co roku, więc uwalniany dwutlenek węgla jest ponownie absorbowany przez nową trawę. Wypalanie obejmuje przede wszystkim sawanny – dzięki czemu trawa szybciej rośnie – oraz wpływa na rozwój tamtejszej flory i fauny. Na terenach, gdzie wystąpiły pożary, żyje o 30% więcej ssaków i o 40% więcej ptaków.

Zambia, Senegal, Angola, Mauretania, Malawi, Mozambik, Zimbabwe, Afryka

Głód w Afryce

Ponad 9 mln ludzi brakuje żywności z powodu ekstremalnych zjawisk pogodowych, które zniszczyły plony w południowej części Afryki. Liczba osób zagrożonych głodem ma wzrosnąć do 12 mln w marcu 2020 r., wynika z danych szacunkowych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Odnotowano najniższe opady od 1981 r., a w niektórych miejscach zniszczenia zostały spowodowane przez cyklony. Niedobór żywności oznacza konieczność importu 3,5 mln t zbóż przez Angolę, Malawi, Zambię, Mozambik i Zimbabwe, co spowoduje wzrost inflacji i jeszcze trudniejszą sytuację mieszkańców.

Głód zagraża również Senegalowi i Mauretanii, gdzie jałowe pastwiska utrudniają hodowlę zwierząt gospodarskich, które w tych krajach stanowią podstawę bezpieczeństwa żywnościowego. Setki tysięcy ludzi są zagrożone głodem. Migracje pasterzy poszukujących pastwisk powodują również konflikty z rolnikami.

280 mln ludzi na świecie może zostać zmuszonych do migracji w związku z rosnącym poziomem oceanów oraz potężnymi sztormami. Efekt cieplarniany powoduje topnienie lodu morskiego oraz lodowców, co zwiększa poziom wody w zbiornikach oceanicznych, ostrzega ONZ. Co najmniej 30% powierzchni wiecznej zmarzliny na półkuli północnej może stopić się w ciągu najbliższych 80 lat. To z kolei uwolni miliardy t węgla organicznego, zmagazynowane w wiecznej zmarzlinie.

Mniejsza wydajność i wzrost roślinności lądowej na całym świecie od końca lat 90. są wynikiem zmian zawartości wody w atmosferze – wynika z badań, które rzucają nowe światło na funkcjonowanie ekosystemów Ziemi w obliczu zmian klimatu. Kluczowe znaczenie ma prężność pary wodnej – im jest wyższa, tym większy jest jej negatywny wpływ na fotosyntezę, co utrudnia wzrost i zwiększa obumieranie roślin.

USA, Ameryka Północna

Nie ma jednego genu odpowiedzialnego za relacje homoseksualne

Połączenie genetyki i środowiska wpływa na to, czy dana osoba jest homoseksualna czy nie. Nie istnieje jeden gen odpowiedzialny za praktyki seksualne z osobą tej samej płci – dowodzą badania, w których przeanalizowano dane dotyczące DNA i doświadczeń seksualnych ponad 470 tys. osób. Czynniki niezwiązane z genetyką – takie jak środowisko, wychowanie, osobowość – mają znacznie większy wpływ na wybór partnera seksualnego, niż dotychczas przypuszczano. Badacze z Uniwersytetu Harvarda oraz Massachusetts Institute of Technology (MIT) doszli do wniosku, że genetyka może odpowiadać za 8-25% zachowań homoseksualnych ludzi, przy uwzględnieniu badania całego genomu człowieka.

Naukowcy porównują wyniki tych badań do czynników determinujących wzrost człowieka, w których ważną rolę odgrywają liczne uwarunkowania genetyczne i środowiskowe. Badacze odkryli pięć wariantów genetycznych – niewielkich różnic w DNA – które wykazały wyraźny związek z zachowaniami homoseksualnymi: dwa warianty występujące u mężczyzn i kobiet, dwa tylko u mężczyzn i jeden tylko u kobiet. Tych pięć wariantów genetycznych odpowiada jednak za mniej niż 1% zachowań homoseksualnych. Geny wpływające na zachowanie seksualne osób tej samej płci często różnią się od genów kształtujących zachowanie u płci przeciwnej.

Z badań wynika, że chociaż biologia kształtuje człowieka, robi to w połączeniu z całym doświadczeniem jego życia, na podstawie szerszego kontekstu kulturowego i społecznego.

Kazachstan, Indie, Birma, Chiny, Azja

Łamanie praw człowieka w Azji

W Sinciangu, regionie autonomicznym w Chinach, trwają masowe aresztowania Ujgurów i Kazachów. W latach 2017–2018 odnotowano tam rekordowy wzrost liczby procesów i orzekania wyroków (230 tys. osób skazano na karę więzienia lub inne kary). Całkowita liczba aresztowań w ciągu tych dwóch lat była o ponad 70% wyższa niż suma aresztowań w latach 2006–2016. Chiński rząd zbudował również w Sinciangu sieć obozów reedukacyjnych oraz system nadzoru, aby pilnować milionów ludzi należących do mniejszości muzułmańskich.

Serikzhan Bilash, kazachski działacz na rzecz praw człowieka, któremu groziło do siedmiu lat więzienia, przyznał się do winy – podżegania na tle etnicznym przez wezwanie do „informacyjnego dżihadu” przeciwko chińskim władzom w sprawie ich polityki w Sinciangu. Mężczyzna zawarł również ugodę z sądem – nie będzie już krytykował działań chińskiego rządu – dzięki czemu został zwolniony.

Zatrzymania oraz bezpaństwowość grożą prawie 2 mln ludzi po tym, jak zostali wykluczeni z oficjalnej listy obywateli w stanie Assam w Indiach. W ciągu ostatnich czterech lat ok. 33 mln mieszkańców tego stanu zostało zmuszonych do udowodnienia, że ​​są obywatelami Indii. Muszą wykazać, że oni lub ich przodkowie mieszkali w tym kraju przed marcem 1971 r. Muzułmanie, kobiety oraz najubożsi mieszkańcy stanu Assam są najbardziej dotknięci wykluczeniem oraz narażeni na skutki kryzysu humanitarnego. 

Tzw. kontrola obywatelska stopniowo ogranicza prawa ludności Rohingja w Birmie. System National Verification Card (NVC) to seria różnych dokumentów identyfikacyjnych wydawanych dla Rohingja w Birmie w ciągu ostatnich dziesięcioleci. Odmowa przyznania obywatelstwa również jest częścią polityki dyskryminacji tej mniejszości. Proces weryfikacji jest poważnym problemem dla ponad 740 tys. Rohingja, którzy zostali zmuszeni do ucieczki do Bangladeszu w wyniku prześladowań.

Niemcy, USA, Ameryka Północna, Europa

AI w służbie przestępców

Nowy rodzaj cyberprzestępstwa opiera się na sztucznej inteligencji i technologii imitacji głosu. W marcu 2019 r. hakerzy użyli oprogramowania opartego na AI, aby – korzystając z telefonu – podszyć się pod dyrektora niemieckiej spółki i przekonać jego podwładnego do wykonania transferu dużej sumy pieniędzy. W 2018 r. firma Pindrop, tworząca oprogramowanie zabezpieczające oraz protokoły dla centrów telefonicznych, zgłosiła wzrost oszustw głosowych o 350% w latach 2013–2017, przede wszystkim w kasach pożyczkowych, bankach, domach maklerskich, u ubezpieczycieli i wydawców kart płatniczych. Nowy sposób cyberprzestępstwa może być również wykorzystany do przejęcia wrażliwych danych oraz kontaktowania się z różnymi centrami obsługi klienta pod fałszywą tożsamością.

Generator tekstu zbudowany przez firmę OpenAI został uznany za zbyt niebezpieczny, aby można go było udostępnić większej liczbie odbiorców. Powstała już nowa wersja (GPT-2), która również może służyć do tworzenia fake newsów lub spamu w mediach społecznościowych. GPT-2 został przeszkolony na zbiorze danych obejmującym 8 mln stron internetowych i jest w stanie dostosować się do stylu i treści podanego mu tekstu początkowego. Oprogramowanie jest nadal niedostępne – jego okrojona wersja została udostępniona nielicznym do przeprowadzenia testów.

Nieprawdziwe wiadomości i posty w mediach społecznościowych są tak dużym zagrożeniem dla bezpieczeństwa USA, że Departament Obrony Stanów Zjednoczonych rozpoczyna projekt, mający na celu odparcie „automatycznych i zakrojonych na dużą skalę ataków dezinformacyjnych”. Agencja Zaawansowanych Projektów Badawczych w Obszarze Obronności (DARPA) potrzebuje oprogramowania, które będzie w stanie wyszukiwać nieprawdziwe informacje ukryte wśród ponad 500 tys. tekstów, zdjęć, filmów i plików audio.

Rosja, USA, Syria, Turcja, Azja, Ameryka Północna

Sytuacja w Syrii grozi kolejnym kryzysem humanitarnym

Ofensywa syryjskich wojsk rządowych wspieranych przez Rosję i ciężkie bombardowania w prowincji Idlib mogą spowodować kolejny kryzys humanitarny. 3 mln cywilów znalazły się w ogniu krzyżowym między siłami Baszara al-Asada a wojskami opozycji. Nie mają dokąd uciec – na północy granica z Turcją została zamknięta – przebywają więc w prowizorycznych obozach bez wody, żywności i urządzeń sanitarnych. Turcja chce na własną rękę ustanowić strefę bezpieczeństwa w północnej Syrii, jeżeli rozmowy ze Stanami Zjednoczonymi nie dadzą tureckiej armii kontroli nad tym obszarem w ciągu najbliższych kilku tygodni. Powstanie strefy ułatwi zarządzanie napięciami, które pojawiają się między Turcją a wspieranymi przez USA siłami kurdyjskimi działającymi przy granicy z Syrią.

Turecki konwój wojskowy, zmierzający do jednego z posterunków obserwacyjnych w Murak, w północno-zachodniej Syrii, został zaatakowany z powietrza przez siły syryjskie. Transport wysłano w celu utrzymania otwartych szlaków dostaw, zapewnienia bezpieczeństwa stanowiska obserwacyjnego i ochrony ludności cywilnej w regionie. Rząd syryjski stwierdził, że konwój przewoził amunicję dla opozycji. Rząd w Ankarze popiera niektóre ugrupowania rebeliantów w północno-zachodniej Syrii i rozmieścił swoje siły zbrojne w prowincji Idlib w ramach umów z Moskwą.

Tymczasem setki Syryjczyków demonstrowały przy przejściu granicznym z Turcją, wzywając do zakończenia ofensywy wojskowej, prowadzonej przez wojska syryjskie i rosyjskie, oraz otwarcia granicy. Turcja przyjęła już 3,6 mln uchodźców i obawia się kolejnego napływu (nawet 4 mln ludzi). 31 sierpnia 2019 r. Rosjanie ogłosili zawieszenie broni w prowincji Idlib w celu ustabilizowania sytuacji. Amerykanie przeprowadzili natomiast atak rakietowy na obóz szkoleniowy syryjskiej Al-Kaidy w Idlibie, w wyniku którego zginęło co najmniej 40 osób. Akcja spotkała się z krytyką Rosji, która zwróciła uwagę USA, że w ten sposób naruszono porozumienie ws. zawieszenia broni w prowincji Idlib.

Stosowanie klimatyzacji to ogromne koszty dla ziemskiego środowiska

Paradoks stosowania klimatyzacji polega na tym, że im częściej jej używamy, tym bardziej przyczyniamy się do wzrostu temperatur na Ziemi. Klimatyzatory to bardzo energochłonne urządzenia: mała jednostka chłodząca jedno pomieszczenie zużywa średnio więcej energii niż cztery lodówki, a jednostka centralna, chłodząca średniej wielkości dom, zużywa więcej energii niż 15 lodówek. Podczas fal upałów w dużych miastach – jak w 2018 r. w Pekinie – klimatyzatory pochłaniały nawet 50% energii elektrycznej. Klimatyzacja odpowiada również za 12% emisji CO₂ w światowym sektorze budowlanym. Obecnie działa niewiele ponad 1 mld klimatyzatorów przeznaczonych do użycia w jednym pomieszczeniu. W 2050 r. będzie ich prawdopodobnie między 4,5–5,3 mld.

Zrównoważone projektowanie budynków i planowanie miast mogą przeciwdziałać kryzysowi klimatycznemu, np. stosowanie technik budowlanych opartych na dostępnych lokalnie materiałach odnawialnych, takich jak ściany z błota lub strzechy, i nowoczesnej technologii. To również korzystanie z paneli ściennych z konopi i wapna, materiałów wykonanych ze sprasowanego dżinsu pochodzącego z recyklingu lub ze zmielonych igieł sosnowych zmieszanych z żywicą. Obecna technologia pozwala również na stosowanie specjalnego rodzaju grzybni jako odpowiednika plastiku i drewna konstrukcyjnego alternatywy dla betonu.

Archiwum briefa