brief
Brief #62
Zabójcza dieta, wpływ klimatu na migrację i sposób na pozbycie się CO₂ z atmosfery
12 kwietnia
Japonia, USA, Azja, Ameryka Północna

Przełomowa akcja sondy Hayabusa 2 na asteroidzie Ryugu

Skąd pochodzi metan na Marsie, jeżeli na Ziemi produkują go organizmy żywe? Naukowcy nie wiedzą jeszcze, czy emisja metanu odnotowana w 2013 r. w kraterze Gale’a jest pochodzenia biologicznego czy geologicznego. Być może produkują go mikroby żyjące w marsjańskich skałach lub powstaje on w procesie serpentynizacji, który wymaga ciepła i wody w stanie ciekłym. Zbadanie tej zagadki będzie jednym z zadań planowanych misji na Marsa. NASA ogłosiła właśnie wyniki konkursu na projekt bazy wykonanej w pełnej skali na drukarce 3D, która ma służyć pionierom, chcącym dotrzeć na Czerwoną Planetę oraz na Księżyc. Wygrał zespół SEArch+ and Apis Cor z Nowego Jorku.

Japońska sonda kosmiczna Hayabusa 2 zrzuciła i zdetonowała ładunek wybuchowy na planetoidzie Ryugu. Za kilka tygodni wróci na nią, aby pobrać cenne próbki materiału skalnego wydobytego w wyniku wybuchu. Dzięki temu naukowcy będą mogli zdobyć informacje o pochodzeniu Układu Słonecznego i życia na Ziemi. Uważa się, że w skałach z Ryugu znajdują się ślady substancji organicznych i wody, powstałe przy narodzinach Układu Słonecznego. Sonda wróci na Ziemię w 2020 r. po sześciu latach misji.

Firma Amazon ma zamiar wystrzelić w kosmos ponad 3 tys. satelitów, które zapewnią szerokopasmowy dostęp do internetu. Dzięki projektowi Kuiper sieć dotrze do milionów wykluczonych cyfrowo osób i pokryje zasięgiem 95% globu. Pomysł z wystrzeleniem satelitów mają Facebook i Elon Musk, a Google chce wykorzystać balony do zbudowania sieci nadajników.

Naukowcy odkryli fragment planety krążącej blisko białego karła – martwej gwiazdy oddalonej od Ziemi o 410 lat świetlnych. To pozostałości po systemie planetarnym, którego historia może być wskazówką do tego, co stanie się z naszym Układem Słonecznym za 5-6 mld lat. Naukowcy przewidują, że Słońce przeobrazi się najpierw w czerwonego karła, niszcząc Merkurego, Wenus i Ziemię, a następnie zamieni się w białego karła, wokół którego będą orbitować Mars, Jowisz, Saturn, planety zewnętrzne, asteroidy i komety.

Szwecja, USA, Ameryka Północna, Europa

Cyber-rolnictwo i przezroczyste drewno

Grupa naukowców z Massachusetts Institute of Technology (MIT) uprawia tzw. cyber-rolnictwo. Stosuje do tego technologię uczenia maszynowego. Zaawansowane technologicznie komputery i narzędzia zapewniają wysoki poziom precyzji i kontroli środowiska, w którym hoduje się rośliny. W ten sposób są one bogatsze w składniki odżywcze i smaczniejsze. Na przykład bazylia, hodowana w ramach uprawy hydroponicznej czyli bezglebowej, smakuje lepiej, gdy jest wystawiona na działanie światła przez całą dobę. Celem badań jest również lepsze zrozumienie interakcji między rośliną a środowiskiem.

Badacze z Królewskiego Instytutu Technicznego w Sztokholmie opracowali przezroczyste drewno, które absorbuje i oddaje ciepło. Może zastąpić szyby w oknach lub służyć jako materiał budowlany. Ma bardzo dobre właściwości izolacyjne, a zarazem potrafi magazynować ciepło. Naukowcy usunęli ligninę z drewna balsa i zastąpili ją akrylem. Dodali także glikol polietylenowy, który zwiększył efektywność energetyczną drewna. Dom zbudowany z takiego materiału pochłania ciepło w słoneczny dzień i utrzymuje chłód w środku budynku. W nocy zgromadzone ciepło może służyć do ogrzania ekoprzyjaznego domu.

Salwador, Mozambik, Gwatemala, Indie, Afryka, Honduras, Azja, Ameryka Północna

Seria katastrof naturalnych na świecie

Organizacja Narodów Zjednoczonych szacuje, że prawie 2 mln mieszkańców Mozambiku potrzebuje pilnej pomocy humanitarnej w związku z powodziami wywołanymi przez cyklon Idai. W wyniku jego uderzenia zginęło co najmniej 598 osób, a ponad 600 tys. musiało opuścić swoje domy. Bardzo ucierpiał centralny rejon Mozambiku, w którym produkuje się najwięcej żywności. Pod wodą zniknęło ponad 0,5 mln ha pól uprawnych. Ucierpiał inwentarz żywy, zniszczone zostały domostwa i zabudowania gospodarcze. W Iranie powodzie spowodowały śmierć ponad 60 osób, a dziesiątki tysięcy zostało zmuszonych do opuszczenia swych domów.

UNICEF szacuje, że 19 mln dzieci w Bangladeszu narażonych jest na katastrofy naturalne, związane ze zmianami klimatycznymi, m.in. powodzie, cyklony i okresy suszy. W 2017 r. powodzie dotknęły 7 mln mieszkańców Bangladeszu. Dzieci stanowią 40% populacji tego gęsto zaludnionego kraju. Fale gorącego powietrza i temperatury powyżej 42°C zapanowały w środkowej oraz północno-zachodniej części Indii. To o 6°C więcej niż średnia temperatura dla tych obszarów kraju. W Nowym Delhi, stolicy Indii, temperatury również przekroczyły 40°C. Wytchnienie od upałów przyniesie monsun, który dociera do środkowej części Indii z reguły w połowie czerwca każdego roku. W Sudanie Południowym prawie 80% mieszkańców kraju nie ma dostępu do czystej wody. Szukają jej najczęściej kobiety narażone na śmierć z pragnienia, wyczerpania, a także na ataki i gwałty wykorzystujących sytuację mężczyzn. Dzieci z kolei porywane są podczas napadów na stada bydła i sprzedawane rodzinom, które nie mogą mieć potomstwa.

Zmiany klimatu wpływają na wzmożony ruch migracyjny z Gwatemali, Salwadoru i Hondurasu w kierunku Stanów Zjednoczonych. Od 1950 r. średnia temperatura w Ameryce Środkowej wzrosła o 0,5°C, a do 2050 r. wzrośnie o kolejne 12°C. Zmienia się częstotliwość występowania opadów, powodzi i susz, co wpływa na jakość zbieranych przez rolników plonów. Niestabilna planeta i ekosystem tworzą niestabilne społeczeństwo, powodują podziały, niepewność ekonomiczną i mogą doprowadzić do aktów przemocy. Obecnie na całym świecie żyje 64 mln przymusowych migrantów, więcej niż kiedykolwiek wcześniej. Powodem ich przemieszczania się są najczęściej wojny, prześladowania, katastrofy i zmiany klimatu. ONZ szacuje, że do 2050 r. 200 mln ludzi opuści swoje domy z związku ze zmianami klimatycznymi.

Grecja, Indonezja, Azja, Europa

Możliwa blokada ruchu turystycznego na Komodo

 

Władze Indonezji rozważają wprowadzenie czasowego zakazu ruchu turystycznego na wyspie Komodo, aby chronić tamtejsze warany, największe współcześnie żyjące jaszczurki, przed przemytem i kłusownikami. Zakaz trwałby prawdopodobnie ok. roku, podczas którego populacja tych zwierząt mogłaby się odbudować. Na wolności żyje obecnie ok. 5700 smoków z Komodo, jaszczurek dorastających do 3 m długości i ważących często ponad 150 kg. Za jednego warana można dostać na czarnym rynku nawet 27 tys. funtów brytyjskich. Oprócz kłusownictwa przyczyną mniejszej liczby jaszczurek jest spadek populacji miejscowych jeleni, stanowiących pożywienie dla smoków z Komodo.

Tymczasem turyści na greckiej wyspie Santoryn proszeni są o rozwagę w korzystaniu z lokalnych osłów i mułów, służących jako środek transportu. Zwierzęta często zmagają się ze zbyt dużym obciążeniem, gdy niosą bagaż lub turystę, co prowadzi do urazów kręgosłupa, obtarć i wyczerpania. Ponadto pracują w wysokich temperaturach bez dostępu do wody. Organizacja charytatywna The Donkey Sanctuary zaplanowała kampanię mającą na celu ochronę pracujących zwierząt.

Szkocja, Japonia, Francja, Hiszpania, Izrael, Azja, Europa

Gdzie znaleźć najzdrowszą dietę?

Przeprowadzone w Szkocji szczepienia dziewcząt w wieku 12 i 13 lat przeciwko HPV [wirus brodawczaka ludzkiego] doprowadziły do spadku o 89% zachorowań na choroby szyjki macicy. Zakażenie HPV może prowadzić do rozwoju nowotworów złośliwych, m.in. raka szyjki macicy. Szczepionka okazała się bardziej skuteczna u osób, które nie zostały wcześniej zakażone HPV. Wśród kobiet, które nie zostały zaszczepione, również nastąpił spadek przypadków zachorowań, co sugeruje efekt odporności zbiorowiskowej [stadnej]. W badaniach wzięło udział prawie 140 tys. młodych kobiet.

Zła dieta przyczyniła się do 11 mln przedwczesnych zgonów w 2017 r. To średnio co piąty zgon na świecie” – wynika z raportu opublikowanego w naukowym czasopiśmie medycznym The Lancet. Zła dieta to przede wszystkim nadmiar soli, czerwonego i przetworzonego mięsa oraz napojów gazowanych, zbyt mało owoców, produktów pełnoziarnistych, orzechów, nasion, warzyw, kwasów omega-3 pochodzących z owoców morza, mleka i błonnika. Nadmiar soli zwiększa ciśnienie krwi, a to z kolei prowadzi do udarów i zawałów serca. 10 z 11 mln przedwczesnych zgonów, powiązanych z nieodpowiednią dietą, wynika z chorób sercowo-naczyniowych. Pozostałe przyczyny to nowotwory i cukrzyca typu 2. Najzdrowszą dietę mają mieszkańcy Izraela, Francji, Hiszpanii i Japonii. Na przeciwległym biegunie znajdują się kraje Azji Centralnej i Południowo-Wschodniej.

Natomiast sposobem na pozbycie się stresu jest terapia polegająca na spędzaniu czasu w otoczeniu natury. Już 20-30 min. odpoczynku lub spaceru wystarczy, aby obniżyć poziom hormonów stresu. Wśród badanych, którzy wzięli udział w eksperymencie, poziom kortyzolu [hormonu stresu] w ślinie spadał średnio o 21,3% w godzinę po przebywaniu na łonie natury. W Japonii tzw. shinrin-yoku, czyli „kąpiel w lesie”, jest ulubionym sposobem na spędzanie wolnego czasu. Lasy w Japonii zajmują 67% powierzchni kraju. Ewolucja trwa od ponad 7 mln lat i 0,1% tego czasu człowiek spędził w mieście. Nasze ciała i umysły po prostu potrzebują kontaktu z naturą.

Białoruś, Rosja, Iran, USA, Syria, Wenezuela, Ameryka Południowa, Azja, Ameryka Północna, Europa

Aktywna na arenie międzynarodowej Rosja przeżywa poważne problemy ekonomiczne

Federalna Służba Statystyki Państwowej (Rosstat) opublikowała raport przedstawiający sytuację ekonomiczną rosyjskiego społeczeństwa. 80% z ok. 60 tys. ankietowanych rosyjskich gospodarstw domowych ma kłopot z dopięciem budżetu, a jedna trzecia nie może pozwolić sobie na kupno średnio dwóch par butów rocznie dla jednego członka rodziny. Prawie połowy rodzin nie stać na najtańsze wczasy raz w roku, a ponad połowa nie radzi sobie z nieprzewidzianymi wydatkami. 20% obywateli chciałoby wyjechać z kraju, w tym prawie połowa z nich w wieku 15-29. Populacja Rosjan zmniejszyła się w 2018 r. o 87 tys. ludzi. Rosyjskie władze przyjęły raport ze zdumieniem. W oficjalnych kanałach informacyjnych przedstawiają sytuację ekonomiczną w znacznie lepszym świetle.

Sekretarz generalny NATO Jens Stoltenberg ostrzegł amerykański Kongres przed zagrożeniem ze strony Rosji. Zwrócił uwagę na rozbudowę rosyjskiej armii, groźby wobec innych państw, prowadzenie cyberataków i wzmożoną aktywność rosyjskich agentów. Senat Stanów Zjednoczonych wprowadził w życie przepisy (tzw. DETER Act), których celem jest zniechęcenie Rosji do podejmowania działań, takich jak ingerencja w wybory w USA czy zaangażowanie w wojnę w Syrii, pod groźbą surowych sankcji dla przemysłu bankowego, energetycznego i obronnego. Tymczasem zainteresowanie Rosji przesuwa się w kierunku Białorusi. W grudniu 2018 r. premier Dmitrij Miedwiediew postawił ultimatum prezydentowi Alaksandrowi Łukaszence, domagając się przyspieszenia integracji między dwoma krajami oraz wspólnych: waluty, sądów oraz innych organów władzy. Kreml potrzebuje Białorusi jako wysuniętej na zachód strategicznej bazy wojskowej i wykorzystuje jej uzależnienie od rosyjskich surowców naturalnych.

Rosja jest aktywna na bardzo wielu polach. Ostrzegła Stany Zjednoczone przed szukaniem powodów do kolejnego konfliktu – władze USA twierdzą, że Iran jest odpowiedzialny za śmierć ponad 600 amerykańskich żołnierzy podczas wojny z Irakiem w latach 2003-2011. Rząd rosyjski wspiera również wenezuelskiego prezydenta Nicolása Maduro. Wysłał już ok. 100 wojskowych i może zwiększyć tę liczbę, szkoli wenezuelskich pilotów helikopterów oraz rozwija tzw. współpracę wojskowo-techniczną z Caracas

Wielka Brytania, Europa

Osoby z autyzmem są bardziej wrażliwe na naruszenie przestrzeni pozaosobowej

Autorzy najnowszego badania uważają, że mózgi osób z autyzmem przetwarzają sygnały z ich ciał inaczej, niż dzieje się to w przypadku osób zdrowych. Osoby z autyzmem mają inne poczucie samoświadomości swojego ciała. Nie są znane przyczyny ich problemów z umiejętnościami komunikacyjnymi, emocjonalnymi i społecznymi. Autyzm od dawna opisywany jest jako pewne zaburzenie jaźni „z powodu różnic w sposobie, w jaki niektórzy ludzie z autyzmem używają zaimków osobowych oraz ich trudności w dostępie do osobistych wspomnień”.

„Jest to pierwsze badanie, które pokazuje, że różnice w jaźni są również obecne na bardziej podstawowym poziomie poziomie jaźni cielesnej” – mówi dr Jane Aspell z Anglia Ruskin University w Wielkiej Brytanii. Mózg nieustannie szuka granicy między jaźnią a otoczeniem, między sobą a innymi. To nie skóra jest tą granicą między jaźnią a światem zewnętrznym. Wokół ciała jest »bańka ochronna« zwana przestrzenią pozaosobową [peripersonalną]– dodaje Aspell. „Ta przestrzeń jest u osób z autyzmem mniejsza, a zarazem bardziej wyostrzona”. Autystycy odczuwają brak elastyczności we własnym ciele i są bardziej wrażliwi na naruszenie przestrzeni pozaosobowej, co może tłumaczyć ich problemy społeczne.

Przebadano 51 osób, w tym 22 z autyzmem. Każda z nich wzięła udział w pewnej iluzji, doświadczeniu wyjścia poza własne ciało. Osoby badane widziały je dzięki wirtualnej rzeczywistości. Następnie wszyscy zostali poddani testom percepcji oraz musieli przejść 1,5 m do tyłu i 1,5 m do przodu z zamkniętymi oczami. Iluzja nie działała u osób z autyzmem.

Kanada, Australia i Oceania, Azja, Ameryka Północna

Jak usunąć dwutlenek węgla z atmosfery?

Jak wynika z najnowszych badań, istnieje możliwość pozbycia się ok. jednej trzeciej obecnych w atmosferze gazów cieplarnianych do 2030 r., dzięki odbudowaniu środowisk naturalnych zniszczonych przez człowieka. Kluczowe jest zwłaszcza odrodzenie wyciętych lasów deszczowych oraz roślinności stref przybrzeżnych, takich jak lasy namorzynowe, słone bagna i łąki porośnięte trawą morską, gdzie odbywa się najszybsza akumulacja dwutlenku węgla. Natura, przy wsparciu człowieka, sama mogłaby nie tylko przyczynić się do stabilizacji klimatu na Ziemi, ale także spowolnić szóste masowe wymieranie, w wyniku którego od 1970 r. populacja zwierząt na świecie zmniejszyła się o 60%.

Firma Carbon Engineering pracuje nad sposobem na usuwanie CO₂ z atmosfery. Pomysł polega na zasysaniu zanieczyszczonego powietrza do hali, w której jest poddawane skomplikowanej obróbce chemicznej. Dzięki temu CO₂ przechodzi w stan stały (przypomina sypki wapień lub kredę). Połączenie tej substancji z wodorem i podgrzanie mieszanki pozwala uzyskać paliwo samochodowe. Aktywiści proekologiczni obawiają się, że pomysł kanadyjskiej firmy przyczyni się do wzrostu wydobycia paliw kopalnych. Tak wysoki poziom dwutlenku węgla w atmosferze jak obecnie wystąpił ostatnio w pliocenie, między 5,3 a 2,6 mln lat temu. W okolicach bieguna południowego rosły wtedy drzewa, poziom mórz był do 20 m wyższy niż obecnie, a średnia temperatura na Ziemi o 2-4°C wyższa.

Poziom zanieczyszczenia powietrza na świecie powoduje, że każdy urodzony obecnie człowiek będzie żył średnio o 20 mies. krócej. Najtrudniejsza sytuacja jest w Azji Południowo-Wschodniej, gdzie przewidywana długość życia skróci się o 30 mies. – wynika z raportu organizacji State of Global Air. W 2017 r. zanieczyszczenie powietrza przyczyniło się do ok. 1 na 10 zgonów, najczęściej z powodu przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, cukrzycy typu 2, raka płuc, choroby niedokrwiennej serca i udaru mózgu. Porównywalna liczba ludzi umiera z powodu palenia papierosów. Obecnie ponad 95% światowej populacji oddycha zanieczyszczonym powietrzem.

Tymczasem naukowcy planują objąć ochroną ok. 30% światowych oceanów do 2030 r. Celem przedsięwzięcia jest opieka nad ekosystemami morskimi i walka ze zmianami klimatycznymi. Wybrana część powierzchni oceanów zostanie podzielona na 25 tys. kwadratów o boku długości 100 km, które będą wolne od szkodliwej działalności człowieka. Na przykład Wielka Rafa Koralowa traci obecnie możliwość regeneracji w związku z ociepleniem klimatu. Dochodzi do tzw. blaknięcia raf koralowych w wyniku stresu środowiskowego z powodu rosnącej temperatury wody.

Archiwum briefa