brief
Brief #59
Zdrowa demokracja, prawicowy ekstremizm i sposób na cofnięcie czasu
22 marca
Tajlandia, Singapur, Szkocja, Wietnam, Nigeria, Arabia Saudyjska, Malezja, Indonezja, Filipiny, Indie, Wielka Brytania, Afryka, USA, Kuba, Chiny, Azja, Ameryka Północna, Europa

Plastik dociera do każdego miejsca globu

Każdego roku do oceanów trafia ponad 8 mln t plastiku, a jego roczna światowa produkcja wynosi obecnie ponad 300 mln t. W ramach podpisanej w Nairobi rezolucji ONZ 170 państw zobowiązało się do znacznego ograniczenia korzystania z jednorazowych opakowań plastikowych do 2030 r. Stany Zjednoczone, Kuba i Arabia Saudyjska sprzeciwiły się wcześniejszej o pięć lat dacie wywiązania się z postanowień rezolucji. Amerykańskie firmy z branży petrochemicznej inwestują miliardy dol. w wydobycie surowców, szczególnie gazu łupkowego. Nowe fabryki, budowane między innymi przez ExxonMobil i Royal Dutch Shell, przyczynią się do wzrostu produkcji tworzyw sztucznych o 40% w ciągu następnej dekady. Coca-Cola produkuje 3 mln t plastikowych opakowań rocznie, czyli 200 tys. butelek na minutę. Część firm zgodziła się ujawnić dane związane z produkcją plastiku w ramach współpracy z Ellen MacArthur Foundation.

Ziemia jest tak zanieczyszczona plastikiem, że trudno o wodę lub grunt pozbawione plastikowych mikrocząstek. W Wielkiej Brytanii znaleziono je nawet w tak odosobnionych rejonach, jak Loch Lomond w Szkocji. Ponad 1000 mikrocząstek plastiku na litr zawiera woda w rzece Tame, w pobliżu Manchesteru, co jest niechlubnym rekordem. Przebadano 50 ssaków morskich i wszystkie, miały w sobie cząstki plastiku. Zwierzęta nagminnie mylą je z pokarmem. Niedawno znaleziono u wybrzeży Filipin martwego wieloryba, który miał w brzuchu 40 kg plastikowych toreb. Plastik jest obecny w wodzie z kranu oraz w pożywieniu mieszkańców Europy i Azji. Cząstki plastiku znaleziono w wodach gruntowych w amerykańskim stanie Illinois, na dnie Morza Północnego i Morza Barentsa oraz w wodach wokół Półwyspu Iberyjskiego. Na plażach w Singapurze naukowcy odkryli ponad 400 rodzajów bakterii występujących na zalegających tam plastikowych śmieciach. Chiny, Indonezja, Filipiny, Wietnam i Tajlandia odpowiadają za 60% plastików, które trafiają do oceanów (dane z 2015 r.).

Rok po wprowadzeniu przez Chiny zakazu importu plastikowych odpadów, w ich ślady poszły Indie. Starają się walczyć z zanieczyszczeniem środowiska, tym bardziej, że same produkują 26 tys. t plastikowych śmieci dziennie. Indie zobowiązały się również do wycofania z produkcji jednorazowych opakowań plastikowych do 2022 r. Obecnie głównym odbiorcą zużytego plastiku z krajów zachodnich jest Malezja.

Nowa Zelandia, Wielka Brytania, USA, Australia i Oceania, Ameryka Północna, Europa

Ekstremizm prawicowy coraz silniejszy

Masakra w Christchurch w Nowej Zelandii, w której zginęło co najmniej 50 osób, pokazuje zasięg rozprzestrzeniania się idei prawicowego ekstremizmu. Terrorysta posługiwał się symboliką neonazistowską i nacjonalistyczną, korzystał z ultraprawicowych serwisów i kanałów społecznościowych.

Aktywność ultraprawicowych terrorystów rośnie, na co wskazują dane Ligi Antydefamacyjnej. W 2018 r. w USA ponad 73% ofiar śmiertelnych działań ekstremistycznych można było powiązać z krajowymi ekstremistami prawicowymi, a tylko 23,4% – z ekstremistami islamskimi. Terroryści islamscy i ultraprawicowi mają kilka podstawowych cech wspólnych. To m.in. mechanizm procesu radykalizacji – często związany z internetem i kontaktami z rówieśnikami. Nie ma już samotnych wilków”, gdyż sieć powiązań i interakcji jest zbyt gęsta. Obie strony są przekonane, że stawianie oporu wrogim siłom to konieczność, tym bardziej w świetle zagrożenia bezpieczeństwa egzystencjalnego. Powołują się również na stronnicze i zmanipulowane wersje historii, zwłaszcza te dotyczące wojen i walk.

W 2017 r. liczba przestępstw na tle rasowym, etnicznym, religijnym i związanym z nierównością płci wzrosła w USA o 17%. Organizacje antyfaszystowskie ostrzegają przed wyraźnym wzrostem nastrojów antymuzułmańskich i ekstremistycznych na brytyjskich forach internetowych. Z badań wynika, że biali Brytyjczycy dwa razy chętniej popierają treści ekstremistyczne (15%) niż Pakistańczycy (8%). Tego typu treści chętniej wspierają chrześcijanie niż muzułmanie. Przedstawiciele skrajnej prawicy apelują do kobiet, stosując zaściankową, plemienną, ale coraz skuteczniejszą narrację, i uspokajają, że pod ich rządami matkom i dzieciom nic nie grozi ze strony imigrantów czy muzułmanów. Jednocześnie zwalczają wszelkie ruchy feministyczne, widząc w nich śmiertelne zagrożenie dla tradycyjnych wartości.

Indie, Dania, Wielka Brytania, USA, Chiny, Azja, Ameryka Północna, Europa

Prześladowania ludności muzułmańskiej na świecie

MI5, brytyjska Służba Bezpieczeństwa, postanowiła przejąć kontrolę nad prowadzonymi przez policję dochodzeniami dotyczącymi ok. 700 potencjalnych zagrożeń terrorystycznych. Część z nich może zostać powiązana z działalnością prawicowych ekstremistów.

Programy rządowe pokazują zwiększoną aktywność skrajnej prawicy, np. wzrost o 36% skarg na działania ultraprawicowe w 2018 r. Eksperci obawiają się, że Wielka Brytania stoi przed kolejną falą nienawiści wymierzoną w społeczność muzułmańską. W krajach zachodnich ataki na muzułmanów systematycznie rosły w ostatnich latach.

Osobą walczącą z islamofobią jest Noura Bendali, muzułmanka mieszkająca w Danii. Została aktywną działaczką polityczną od czasu, gdy poczuła się dyskryminowana z powodu noszenia hidżabu. W 2015 r. powstała w Danii koalicja rządowa z udziałem ugrupowań skrajnie prawicowych, która wprowadziła szereg obostrzeń związanych z polityką wobec migrantów oraz mieszkających tam muzułmanów. Są to np. bardziej surowe przepisy prawne obowiązujące w biedniejszych dzielnicach miast, nauczanie dzieci tzw. duńskich wartości, zakaz budowania meczetów i noszenia chust zasłaniających twarz. Inicjatywy rządu spowodowały wzrost nastrojów niechętnych imigrantom i muzułmanom.

Organizacja Narodów Zjednoczonych oraz Amnesty International ostrzegają przed prześladowaniem muzułmanów i dalitów w Indiach. W 2018 r. wzrosła liczba przestępstw z nienawiści, głównie napaści, gwałtów i morderstw. Uważa się, że rząd Narendry Modiego nie chroni dostatecznie mniejszości oraz osób należących do najniższych kast w kraju.

Według rządu Stanów Zjednoczonych Chiny starają się wyeliminować ze swojego kraju religię i kulturę muzułmanów. Represje dotykają zwłaszcza miliony Ujgurów i Kazachów, wyznających islam, zamieszkujących prowincję Xinjiang, którzy zamykani są w obozach reedukacyjnych i poddawani torturom. Zdanie amerykańskiego rządu podziela Amnesty International i porównuje chińskie obozy do koncentracyjnych. Chiny w ostrych słowach odpowiadają USA i odrzucają oskarżenia, twierdząc, że domniemane obozy to szkoły z internatem.

USA, Ameryka Północna

Sztuczna inteligencja w samochodach stwarza zagrożenie dla osób o ciemniejszym kolorze skóry

Producenci samochodów autonomicznych muszą zmierzyć się z nowym wyzwaniem – systemy wizyjne maszyn słabiej radzą sobie z rozpoznawaniem przechodniów o ciemniejszym kolorze skóry. Z badań naukowców z Georgia Institute of Technology wynika, że sztuczna inteligencja rozpoznaje osoby białe o 10% skuteczniej niż osoby czarne. Im jaśniejszy kolor skóry przechodnia, tym systemy działają lepiej.

„technologiczną dyskryminację rasową” potwierdzają inne przykłady. System rozpoznawania obrazów Google’a miał problem z rozróżnieniem goryli i osób o czarnym kolorze skóry. Część suszarek i dozowników do mydła nie reaguje na ruch dłoni o brązowym kolorze, a ciemniejszy kolor skóry na filmach Kodaka wyglądał jak ciemna smuga.

Większość istniejących samochodów autonomicznych korzysta z więcej niż jednego typu czujnika do rozpoznawania ludzi. Na przykład samochody marki Tesla mają wbudowany radar z przodu pojazdu, a Waymo produkcji Google’a używa bardzo dokładnego systemu Lidar, który łączy działanie radaru i lasera. Jednak presja rynku i pogoń za oszczędnościami może doprowadzić do montowania w samochodach systemów wykorzystujących wyłącznie kamery. I nie będzie to bezpieczne dla ludzi innych ras niż biała. System, w którym program komputerowy (AI) jest uczony rozpoznawania przechodniów poprzez pokazywanie im milionów zdjęć białych ludzi, nie jest bezpiecznym rozwiązaniem dla innych ras

Polska, Indie, USA, Brazylia, Turcja, Chiny, Ameryka Południowa, Azja, Ameryka Północna, Europa

Ustrój demokratyczny wpływa na długość życia człowieka

Recepta na silne serce, dobre zdrowie i długowieczność? Demokracja. W krajach, w których w ostatnich 50 latach wprowadzono ustrój demokratyczny, szybciej rosła długość życia, mniejsza była liczba zgonów z powodu raka, marskości wątroby i chorób układu krążenia, a nawet liczba wypadków drogowych. Z badań opublikowanych w magazynie „Lancet” wynika, że tzw. efekt demokracji to nie tylko kwestia bogacenia się społeczeństwa i wzrostu PKB. Na przykład wolne i uczciwe wybory wpływają na poprawę zdrowia osób dorosłych. Dzieje się tak prawdopodobnie dzięki przeświadczeniu obywateli o większej odpowiedzialności i zdolności reagowania demokratycznie wybranego rządu.

Raport, oparty na badaniach przeprowadzonych w 170 krajach (w 55 z nich nie wprowadzono demokracji), pojawił się w czasie, gdy ustrój demokratyczny jest kwestionowany jak nigdy wcześniej. Wprawdzie jest to nadal najpopularniejszy ustrój, ale w ostatnich latach ponad 2 mld mieszkańców USA, Turcji, Indii i Brazylii może zauważyć spadek jakości demokracji w swoich krajach. Coraz większą popularność zdobywają na świecie rządy populistyczne i autokratyczne.

Naukowcy obliczyli, że w krajach, które przyjęły system demokratyczny w latach 1994-2014, liczba zgonów z powodu chorób krążenia spadła średnio o 16 mln. Gdyby w Chinach zdecydowano się na przyjęcie demokracji według np. polskiego modelu, na choroby serca umarłoby o 10 mln Chińczyków mniej. To dobra wiadomość w czasach, gdy wiadomości dotyczące demokracji są dość przygnębiające – podkreśla Thomas J. Bollyky z Council of Foreign Relations, jeden z liderów projektu badawczego

Rosja, Azja

Naukowcy cofnęli kubity w czasie – przełomowy eksperyment

Czy są wśród nas fani serii filmów „Powrót do przyszłości”? Naukowcom udało się cofnąć czas za pomocą komputera kwantowego. Przełomowe badanie wydaje się przeczyć podstawowym prawom fizyki i może zmienić nasze pojmowanie praw rządzących wszechświatem. Doświadczenie polegało na użyciu elektronów oraz mechaniki kwantowej i może być porównane do rozbicia kul na początku partii bilarda, które wracają na swoje miejsce.

„Sztucznie stworzyliśmy stan, który ewoluuje w kierunku przeciwnym do kierunku termodynamicznej strzałki czasu” – podsumował dr Gordey Lesovik, lider projektu badawczego z Moskiewskiego Instytutu Fizyczno-Technicznego. [Termodynamiczna strzałka czasu wyznacza kierunek zachodzenia procesów biologicznych, np. kropla atramentu rozpuszcza się w wodzie i nie wraca już do poprzedniego stanu, a gaz rozpręża się w próżni].

Za swoisty wehikuł czasu posłużył komputer kwantowy zbudowany z kwantowych bitów [kubitów]. To najmniejsza i niepodzielna jednostka informacji kwantowej. W przeciwieństwie do bitu w zwykłym komputerze, który ma ustaloną wartość 1 lub 0, kubit pokrywa w trakcie obliczeń całe spektrum stanów pośrednich. W eksperymencie cofnięcia czasu kubity najpierw zostały wprawione w stan chaosu, a następnie inny program zmodyfikował stan komputera kwantowego w taki sposób, że ewoluował on wstecz, czyli od chaosu do porządku. Kubity wróciły do stanu początkowego, jakby rozbite uderzeniem kija kule bilardowe rozproszyły się po stole, a następnie wróciły do stanu sprzed uderzenia.

Eksperyment przyczyni się do rozwoju prac nad budową komputerów kwantowych. Nie powinniśmy jednak łudzić się, że umożliwi cofanie czasu w każdej sytuacji, ponieważ to zbyt złożony proces. Naukowcom udało się zapanować jedynie nad dwoma kubitami, i to ze skutecznością 85%. W przypadku trzech kubitów skuteczność spadła do 50%. To zdecydowanie zbyt mało, aby cofnąć człowieka do przeszłości.

Wietnam, Korea Południowa, Korea Północna, Hiszpania, USA, Azja, Ameryka Północna, Europa

Tajemniczy napad na ambasadę Korei Północnej w Madrycie

Kilka dni przed szczytem Trump Kim, w lutym 2019 r., doszło do włamania do ambasady Korei Północnej w Madrycie. Osoby przebywające w środku zostały związane, pobite i przesłuchane, a z ambasady wyniesiono telefony i komputery. Nikt z poszkodowanych nie złożył zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa. Cała operacja przypominała starannie zaplanowaną akcję wojskową. Hiszpańskie media twierdzą, że władze kraju o atak na ambasadę podejrzewają amerykańskie siły wywiadowcze oraz ich sojuszników, np. Koreę Południową.

Spekuluje się, że napastnicy szukali informacji o wydalonym z Hiszpanii w 2017 r. północnokoreańskim ambasadorze Kim Hyok Cholu. Obecnie odgrywa on jedną z kluczowych ról w rozmowach między Koreą Płn. a Stanami Zjednoczonymi. Pomagał również organizować lutowy szczyt w Wietnamie.

CIA odmówiła udzielenia komentarza w tej sprawie. Administracja Donalda Trumpa jest oceniana jako najmniej transparentna w amerykańskiej historii. W 2018 r. petenci, którzy poprosili o dostęp do akt na podstawie ustawy o wolności informacji, otrzymali ocenzurowane dokumenty lub nie otrzymali nic w przypadku 78% na ponad 800 tys. wniosków. Liczba próśb o dostęp do akt wzrosła średnio o 30% od objęcia rządów przez prezydenta Trumpa. Chociaż procent ocenzurowanych odpowiedzi, jakie otrzymywali wnioskodawcy za prezydenta Obamy, również był bardzo wysoki (między 66% a 77%), to komentatorzy zwracają uwagę na treści, które administracja obecnego prezydenta chce zataić. Są to m.in. zeznania podatkowe głowy państwa, informacje i zasoby związane ze zmianami klimatycznymi, kwestiami LGBTQ i tzw. Obamacare [amerykańska ustawa federalna reformująca system opieki zdrowotnej w USA].

Węgry, Armenia, Gujana, Nigeria, Tunezja, Gujana Francuska, Kamerun, Mali, Czad, Algieria, Gwatemala, Łotwa, Belgia, Islandia, Rosja, Afryka, USA, Brazylia, Kolumbia, Australia i Oceania, Ameryka Północna, Europa

Różne diety i nawyki żywieniowe, te same problemy zdrowotne

Rośliny, stanowiące podstawę pożywienia w najbiedniejszych rejonach świata, reagują na ocieplenie klimatu, produkując szkodliwe substancje chemiczne. Kukurydza, fasola i maniok, pod wpływem stresu wywołanego przez suszę, dosłownie zalewają się azotanami i cyjanowodorem substancjami, które mogą być śmiertelne dla zwierząt i ludzi. Problemem są również toksyny wytwarzane przez infekcje grzybicze podczas wzrostu temperatur, odpowiedzialne za tysiące przypadków raka wątroby w Afryce. Zjawiska te mogą z czasem przenosić się w kierunku północnym.

Jakość naszego życia rośnie, ale dieta jest coraz słabsza jakościowo. Niezdrowe i szybkie posiłki są ceną, jaką płacimy za życie w nowoczesnych społeczeństwach. Nieodpowiednia dieta przyczynia się do większej liczby zgonów na świecie niż alkohol i papierosy razem wzięte (12 mln w porównaniu do prawie 10 mln w 2015 r.). A niezdrowa dieta to głównie brak warzyw, owoców morza i orzechów, za to nadmiar przetworzonych rodzajów mięsa i słodzonych napojów.

Dlaczego tyjemy na potęgę i coraz częściej zapadamy na choroby związane z niewłaściwym odżywianiem? Trudno obwiniać ludzi o brak silnej woli i uleganie kaprysom żywieniowym, skoro problemy z dietą dotykają milionów ludzi na całym świecie, bez względu na rasę i wiek. Od lat 60. bardzo zmienił się marketing i dostępność pożywienia dostarczającego energię, ale ubogiego w składniki odżywcze. Tylko w latach 2011-2016 sprzedaż fast foodów wzrosła na świecie o 30%, a sprzedaż paczkowanej żywności – o 25%. Porcje jedzenia i picia są większe, a pomiędzy nimi spożywamy przekąski, słodkie napoje i mrożone jogurty.

Straciliśmy poczucie równowagi w kwestii jedzenia – czy to równowagi posiłków w ciągu dnia, czy składników odżywczych na naszym talerzu. Dieta każdej społeczności na świecie składa się z mieszanki produktów zdrowych i niezdrowych. Z badań przeprowadzonych na całym świecie wynika, że najzdrowszą dietę mają mieszkańcy biedniejszych części globu: Czadu, Mali, Kamerunu, Gujany, Tunezji, Sierra Leone, Laosu, Nigerii, Gwatemali i Gujany Francuskiej. Na końcu klasyfikacji znalazły się: Armenia, Węgry, Belgia, USA, Rosja, Islandia, Łotwa, Brazylia, Kolumbia i Australia.

Archiwum briefa