brief
Brief #86
Nowe ruchy religijne, zielona Kopenhaga i kobiety czyniące dobro
18 października
Niemcy, Wielka Brytania, USA, Brazylia, Ameryka Południowa, Ameryka Północna, Europa

Lokalne społeczności kontra wielki przemysł

W Brazylii nielegalnie działający drwale, złodzieje gruntów, poszukiwacze złota i kłusownicy coraz częściej wkraczają na terytoria plemion mieszkających w dorzeczu Amazonki. Aktywiści i członkowie plemion twierdzą, że najeźdźców” ośmielają ataki werbalne prezydenta kraju Jaira Bolsonaro wymierzone w ludność etniczną. Od stycznia 2019 r. naruszono 153 terytoria autochtonów (w 2018 r. – 76 terytoriów). Wkrótce Bolsonaro ma przedstawić projekty przepisów, które zezwolą na komercyjną eksploatację terytoriów tubylczych. Indianie twierdzą, że prezydent chce ich zniszczyć zniewolić, skolonizować oraz dokonać kulturowej asymilacji – i starają się bronić swoich ziem przed intruzami.

W Wielkiej Brytanii 63 stare obszary leśne (istniejące od co najmniej 1600 r.) mają zostać częściowo wycięte w związku z planowaną budową linii szybkich kolei – High Speed 2 (HS2) z Londynu do Manchesteru i Leeds. Kolejnych 45 starych obszarów leśnych pośrednio odczuje wpływ inwestycji. Lokalne społeczności planują protesty przeciwko ingerencji w przyrodę. 

Mieszkańcy wiosek, położonych na obrzeżach jednej z największych kopalni węgla w Niemczech, zobowiązali się, że ​​nie sprzedadzą swoich nieruchomości firmie energetycznej RWE AG i podejmą kroki prawne z powodu nacisków na nich i zmuszania do opuszczenia domów. To próba protestu przeciwko rozbudowie kopalni Garzweiler w Nadrenii Północnej-Westfalii, która zagraża istnieniu 12 miejscowości zamieszkałych przez 7600 osób. Likwidacja pierwszych czterech wiosek planowana jest w 2023 r.

Grupy składające się z mieszkańców Alaski, ekologów, przedstawicieli przemysłu rybnego i obrońców przyrody pozwały amerykańską Agencję Ochrony Środowiska (EPA) w związku z planowaną budową kopalni złota i miedzi na Alasce. Realizacja planu przez firmę Pebble Limited Partnership spowoduje poważne szkody w zlewni Zatoki Bristolskiej na Alasce. Żyje tam od 30 do 60 mln łososi i działa przemysł o rocznych dochodach w wysokości 1,5 mld dol., który oferuje 14 tys. miejsc pracy.

Czarnogóra, Bułgaria, Mołdawia, Rosja, Afganistan, Wielka Brytania, USA, Ukraina, Azja, Ameryka Północna, Europa

Tajne rosyjskie jednostki destabilizacyjne

Rosyjska Jednostka 29155, której celem jest destabilizacja sytuacji w Europie dzięki wojnie hybrydowej, działa od co najmniej 10 lat, ale zachodnie służby dopiero niedawno wykryły jej istnienie. Nie wiadomo kiedy, w jaki sposób i gdzie Jednostka 29155 uderzy: czy wykorzysta propagandę, ataki hakerskie i dezinformację, czy otwartą konfrontację wojskową. Jednostka była zaangażowana w kampanię destabilizacyjną w Mołdawii, próbę zabójstwa bułgarskiego handlarza bronią Emiliana Gebreva w 2015 r., próbę zamachu stanu w Czarnogórze w 2016 r., a także próbę otrucia Siergieja Skripala, byłego pułkownika Głównego Zarządu Wywiadowczego (GRU) i współpracownika brytyjskiego wywiadu, oraz jego córki w Wielkiej Brytanii w 2018 r. Agenci jednostki specjalizują się w działaniach sabotażowych, działalności wywrotowej oraz zabójstwach. Są weteranami wojen w Afganistanie, Czeczenii i na Ukrainie. Jednostka 29155 jest bezpośrednio podporządkowana Głównemu Zarządowi Wywiadowczemu.

Inne jednostki GRU (74455 i 26165) przeprowadziły ataki hakerskie, ingerując w wybory prezydenckie w USA w 2016 r., a Jednostka 99450 była prawdopodobnie zaangażowana w aneksję Półwyspu Krymskiego w 2014 r. Ponadto, według Komisji ds. Wywiadu Senatu Stanów Zjednoczonych, pracownicy rosyjskiej Internet Research Agency (IRA) również ingerowali w amerykańskie wybory prezydenckie w 2016 r. W mediach społecznościowych umieszczali fałszywe raporty, teorie spiskowe i zakładali konta trollujące, wykorzystując podziały w społeczeństwie amerykańskim, aby zwiększyć szanse Donalda Trumpa na wygraną. IRA publikowała na YouTubie filmy działające na niekorzyść Hillary Clinton, kandydatki Partii Demokratycznej. Niektóre z nich miały zniechęcić czarnoskórych Amerykanów do wzięcia udziału w wyborach. Po zwycięstwie Trumpa aktywność kont społecznościowych powiązanych z agencją wzrosła o ponad 200% na Instagramie i o ponad 50% na Facebooku, Twitterze i YouTubie. Kampania dezinformacyjna dotyczyła również platform Medium i Tumblr oraz serwisu Pinterest.

Wielka Brytania, USA, Ameryka Północna, Europa

Technologiczna ewolucja religii

W XXI w. powstają koncepcje nowych religii, które są oparte na technologii. Podstawą tych ruchów religijnych są trzy czynniki: szybki internet, samodoskonalenie dzięki technologii (np. korzystanie z przyrządów i aplikacji do monitorowania stanu zdrowia) oraz środki nadzoru umożliwiające wywieranie większej presji na współwyznawców. Dzięki internetowi odbiorcy szybko łączą się w jedną cyfrową sieć i mogą wpływać na zmiany, np. związane z niesprawiedliwością społeczną (Arabska Wiosna, Black Lives Matter, #ClimateStrike). Ruchy te są oparte przede wszystkim na porozumieniu społecznym. Zarazem dzięki mediom społecznościowym dostęp do osób poszukujących nowych idei i zaspokojenia potrzeb duchowych jest znacznie łatwiejszy niż w czasach, gdy powstawały największe obecnie religie świata.

W latach 2007–2017 Kościół Anglii zanotował spadek o 10–20% liczby wiernych, biorących udział w nabożeństwach. Jednocześnie coraz popularniejsze stają się usługi proponowane przez Kościół w internecie. Miesięczny zasięg Kościoła Anglii w mediach społecznościowych wzrósł z 1,2 mln w 2017 r. do 2,44 mln w 2018 r. Ponadto nowoczesne technologie (np. kamery CCTV) umożliwiają lepszy monitoring budynków kościelnych, które mogą być dłużej otwarte dla wiernych bez obaw o wandalizm i kradzieże. Specjalistyczne oprogramowanie pozwala zarządzać parafią, księgowością i danymi wiernych. 

Świadkowie Jehowy ogłosili plan budowy audiowizualnego centrum produkcyjnego oraz centrum medialnego o powierzchni prawie 140 tys. m kw. w stanie Nowy Jork. Grupa wyznaniowa planuje m.in. nagrywać filmy z poradami rodzicielskimi. Plan świadków Jehowy to ich odpowiedź na rosnący zasięg i popularność mediów społecznościowych i uzupełnienie tradycyjnej metody głoszenia swoich przekonań religijnych „od drzwi do drzwi”.

Wielka Brytania, USA, Ameryka Północna, Europa

Kobiety i Nagrody Nobla

W 2019 r. wszystkie nagrody Nobla w dziedzinach naukowych zostały przyznane mężczyznom. W 2018 r. Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii przyznano Frances Arnold, a Donna Strickland została trzecią kobietą w historii, która otrzymała Nobla w dziedzinie fizyki. 97% wszystkich laureatów naukowej Nagrody Nobla to mężczyźni. Badania pokazują, że istnieje ukryte uprzedzenie wobec kobiet jako ekspertów i naukowców. Wyniki badań prowadzonych przez kobiety są rzadziej cytowane przez innych, a ich pomysły częściej przypisuje się mężczyznom.

Kobiety są też niedostatecznie reprezentowane w dziedzinach nauki, technologii, inżynierii i matematyki. Zniechęcają się do przedmiotów ścisłych z powodu polityki edukacyjnej, kontekstu kulturowego, stereotypów i braku odpowiednich wzorców, a nie ze względu na brak umiejętności. Ponadto, decydując się na karierę akademicką, napotykają przeszkody w rozwoju zawodowym. Im więcej w danej dziedzinie pracuje mężczyzn, tym trudniej kobietom osiągnąć sukces. Jednak dzięki reformom i nowym programom edukacyjnym, wprowadzonym w ostatnich kilkudziesięciu latach, kobiety częściej wybierają karierę akademicką i nauki ścisłe. Według American Institute of Physics (AIP) ok. 20% kobiet uzyskuje obecnie tytuł licencjata fizyki i 18% – stopień naukowy doktora fizyki (w latach 70. odpowiednio 10% i 5%).

Ponad 25% kobiet nigdy nie ubiegało się o podwyżkę wynagrodzenia i uważa to za „niezręczny proces”. Gdy już podejmują próbę, są oceniane surowiej niż mężczyźni i rzadziej otrzymują podwyżkę. Prawie jedna piąta mężczyzn i tylko tylko 8% kobiet prosi o wyższe wynagrodzenie dwa lub więcej razy w roku – wynika z badań przeprowadzonych przez Good Money Week w Wielkiej Brytanii na próbie 2 tys. osób.

W firmach, gdzie na stanowiskach kierowniczych pracuje więcej niż 20% kobiet, zaobserwowano wzrosty cen akcji i przychodów oraz większe zyski w ciągu ostatnich 10 lat – wynika z analizy 3 tys. firm z 56 krajów wykonanej przez badaczy z Credit Suisse. Przeprowadzili oni również ankietę wśród 120 firm rodzinnych w ponad 10 krajach i odkryli, że większy odsetek kobiet na stanowiskach menedżerskich powoduje większą skłonność do „czynienia dobra” – firmy chętniej koncentrują się na środowisku, samopoczuciu pracowników i ładzie korporacyjnym.

Arabia Saudyjska, Rosja, Iran, Wielka Brytania, USA, Azja, Ameryka Północna, Europa

Najwięksi truciciele z branży paliw kopalnych

20 największych firm z branży paliw kopalnych przyczyniło się do 35% światowych emisji gazów cieplarnianych (dwutlenku węgla i metanu) od 1965 r. To w sumie 480 mld t równoważnika dwutlenku węgla (CO2e) wskazują badania Climate Accountability Institute. Emisje te powstały w wyniku wydobycia – ropy, węgla i gazu – przez firmy należące zarówno do sektora prywatnego (ponad 10% emisji gazów cieplarnianych od 1965 r., np. Chevron Corporation, Exxon Mobil, BP, Royal Dutch Shell), jak i sektora państwowego (20% emisji gazów cieplarnianych od 1965 r., np. Saudi Aramco – najwięcej – 4,38% emisji, ponadto National Iranian Oil Company, Gazprom). 90% emisji pochodzi ze spalania benzyny, paliwa lotniczego, gazu ziemnego i węgla energetycznego, a 10% powstaje podczas procesu wydobycia, przetwarzania i transportu tych produktów.

Przedsiębiorstwa państwowe niechętnie udzielają informacji na temat wydatków, prognoz produkcji lub strategii biznesowych, co utrudnia wiarygodną ocenę realizacji krajowych zobowiązań w zakresie klimatu i dążenia do przejścia na produkcję czystszej energii. Natomiast firmy z sektora prywatnego stosują różne sposoby informowania o swoich wysiłkach na rzecz ograniczenia emisji dwutlenku węgla. Nie ma jednego ogólnego standardu, który ułatwiłby porównanie ich działań związanych z polityką klimatyczną.

Według badań opublikowanych w 2017 r. przez Union of Concerned Scientists emisje dwutlenku węgla i metanu przez 90 największych producentów zanieczyszczeń są odpowiedzialne za prawie 50% wzrostu średniej globalnej temperatury i blisko 30% średniego wzrostu poziomu mórz w latach 1880–2010. Zarazem badanie przeprowadzone w 2019 r. wykazało, że pięć największych spółek naftowych i gazowych notowanych na giełdzie wydaje prawie 200 mln dol. rocznie na lobbing na rzecz opóźniania, kontrolowania lub blokowania prób przeciwdziałania zmianom klimatu. Jednocześnie firmy zajmujące się wydobyciem paliw kopalnych promują w mediach społecznościowych zaangażowanie w zieloną i niskoemisyjną przyszłość swojej branży.

Niemcy, Wielka Brytania, USA, Ameryka Północna, Europa

Samotność problemem wśród młodzieży

Według ankiety przeprowadzonej przez YouGov, w której wzięło udział ponad 2 tys. dorosłych respondentów, 31% osób w wieku od 18 do 24 lat i 17% w wieku powyżej 55 lat twierdzi, że ma poczucie samotności często lub przez cały czas. 24% młodych ludzi (18-24 l.) cierpi z powodu samotności na jakimś etapie swojego życia, a 7% deklaruje, że odczuwa taki stan codziennie (wśród osób, mających więcej niż 24 l., jest to 2% ankietowanych).

Z raportu Swinburne University of Technology i Victorian Health Promotion Foundation wynika z kolei, że 35% przebadanych osób w wieku od 18 do 25 lat odczuwało samotność przez trzy lub więcej dni w tygodniu poprzedzającym badanie. Natomiast wśród osób w wieku od 12 do 25 lat co czwarta miała poczucie samotności przez trzy lub więcej dni w tygodniu poprzedzającym badanie. Wyższy poziom samotności zwiększył ryzyko wystąpienia depresji o 12% i lęku społecznego o 10%. 

Młodzież, która czuje się źle i szuka wsparcia w mediach społecznościowych, może być prześladowana i oskarżana o tzw. sadfishing, czyli przesadne uwypuklenie swoich problemów emocjonalnych w celu wzbudzenia współczucia wynika z raportu organizacji Digital Awareness UK (DAUK). Według badań, opartych na wywiadach przeprowadzonych bezpośrednio z 50 tys. uczniów w wieku szkolnym, młodzież coraz lepiej rozumie technologię i coraz częściej używa jej odpowiedzialnie, kierując się zasadami zdrowego rozsądku.

Młodzi ludzie, którzy dbają o kondycję fizyczną, mają zdrowszą substancję białą mózgu i sprawniej myślą niż rówieśnicy, którzy nie dbają w ten sposób o swoje zdrowie. To prawdopodobnie wydolność aerobowa korzystnie wpływa na ich mózgi i funkcje poznawcze. Naukowcy z Westfalskiego Uniwersytetu Wilhelma w Münsterze, po przeprowadzeniu szeregu testów na 1200 młodych Amerykanach, którzy z reguły przekroczyli 20. r.ż., byli zaskoczeni skalą powiązań między sprawnością fizyczną, myśleniem i stanem substancji białej w mózgu. Dotychczasowe badania korzystnego wpływu ćwiczeń fizycznych na sprawność intelektualną dotyczyły osób starszych.

Katar, Dania, Wielka Brytania, Azja, Europa

Zielona Kopenhaga

Kopenhaga ma być neutralna pod względem emisji dwutlenku węgla do 2025 r. Plan zakłada m.in. zbudowanie 100 turbin wiatrowych, zmniejszenie o 20% komercyjnego zużycia ciepła i prądu oraz założenie 60 tys. m kw. paneli słonecznych. Ponadto wszystkie odpady organiczne mają trafiać do biogazowni, cała energia potrzebna do ogrzania miasta ma pochodzić z odnawialnych źródeł energii, a 75% komunikacji w mieście będzie odbywać się rowerami, pieszo lub transportem publicznym (obecnie jest to 66%). 

Emisję dwutlenku już udało się zmniejszyć o 52% od 2005 r. Zużycie ciepła jest mniejsze o 15% niż w 2010 r., a 51% ciepła i energii elektrycznej pochodzi obecnie z odnawialnych źródeł energii. Zarazem gospodarka stolicy Danii rozwinęła się o 25% w ciągu ostatnich 20 lat, przybywa miejsc pracy i poprawia się jakość życia. Amager Resource Center w Kopenhadze to nowoczesna elektrownia produkująca energię z odpadów, będąca zarazem przykładem nowoczesnej architektury publicznej. Na jej dachu jest stok o długości 450 m, gdzie można jeździć na nartach, podziwiając widok na miasto. Są trasy spacerowe i biegowe, siłownia oraz najwyższa na świecie (85 m) zewnętrzna ściana wspinaczkowa.

W Katarze została uruchomiona największa w regionie instalacja do sekwestracji i składowania dwutlenku węgla. Kraj zamierza do 2025 r. wyodrębnić 5 mln t dwutlenku węgla w zakładach produkujących skroplony gaz ziemny (LNG). Jednocześnie planuje rozbudować swoje zakłady LNG, aby zwiększyć produkcję o 40%. Katar od lat jest największym na świecie producentem i eksporterem LNG. Natomiast największe na świecie turbiny wiatrowe (260 m wys. i 107 m dł. łopat) zostaną zbudowane na sztucznej wyspie Dogger Bank na Morzu Północnym, 130 km od wybrzeży Yorkshire w Wielkiej Brytanii. Turbiny Haliade-X będą w stanie zasilać energią elektryczną 4,5 mln domów rocznie (jedna turbina zasili 16 tys. domów), co odpowiada 5% produkcji energii elektrycznej w Wielkiej Brytanii. Dogger Bank ma być największą farmą wiatrową na świecie o łącznej mocy 3,6 GW.

Najnowsze odkrycia w Drodze Mlecznej

Ok. 3,5 mln lat temu miała miejsce potężna eksplozja znana jako rozbłysk Seyferta – w centrum Drogi Mlecznej, w pobliżu supermasywnej czarnej dziury – wynika z badań amerykańskich i australijskich naukowców. Wybuch wystąpił 63 mln lat po uderzeniu asteroidy, która spowodowała wyginięcie dinozaurów, a pierwsi przodkowie człowieka chodzili już po Ziemi. Efekt rozbłysku, dwa stożki promieniowania jonizującego, dotarły aż do Strumienia Magellanicznego gazowych obłoków prawie w połowie Drogi Mlecznej, ok. 200 tys. lat świetlnych od epicentrum wybuchu. Eksplozja trwała ok. 300 tys. lat i była na tyle silna, że musiała być związana z aktywnością ogromnej czarnej dziury zwanej Sagittarius A*, 4,2 mln razy masywniejszej od Słońca. Wybuch uwolnił milion razy więcej energii, niż Słońce wyprodukuje podczas całego swojego życia (tj. ok. 10 mld lat).

NASA zamierza dokładnie zbadać centrum Drogi Mlecznej dzięki bardzo dokładnym zdjęciom wykonanym przez Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba (JWST), który ma zostać wystrzelony w 2021 r. Centrum naszej galaktyki jest otoczone pyłem międzygwiezdnym, co nie powinno jednak przeszkadzać teleskopowi. Jego instrumenty będą w stanie wykryć biosygnatury pochodzące z planet poza naszym Układem Słonecznym. Dzięki pracy JWST będzie można również odpowiedzieć na pytania dotyczące formowania się galaktyk i czarnych dziur.

Eksplozje supernowych i wiatry gwiazdowe wyrzucają gaz z Drogi Mlecznej, ten jednak wraca, aby pomóc w tworzeniu nowej generacji gwiazd. Jednak dane zebrane przez Kosmiczny Teleskop Hubble’a wskazują, że do naszej galaktyki wpływa znacznie więcej gazu, niż z niej ucieka. Przyczyna tego zjawiska nie jest znana. Być może Droga Mleczna „kradnie” gaz mniejszym galaktykom dzięki sile grawitacji.

Archiwum briefa