brief
pl   -   en

Brief

By clicking “Subscribe”, you agree to receive the Outriders Brief weekly newsletter and confirm that you accept our Terms and Conditions.

Subscribe to our newsletter and receive a summary of the past week in your e-mail inbox every Saturday at 12:00 p.m. Outriders Brief includes essential social, political, economic and scientific news from around the world. Manually selected, unconventional and conveyed in a clear and interesting form. The newsletter includes links to relevant sources so that you can dig more by yourself and learn more about the background of the events described.

I have just read the @outrid3rs brief that came in on this Friday morning. It is the only newsletter I go back to even a few days after I receive it :)

Julia, Wrocław

Brief is simply a great thing. I feel like it will become something I always read on Friday mornings. Obligatory and enjoyable.

Sebastian, Pabianice

Archiwum briefa

Ewolucja psów

Naukowcy z Centrum Paleogenetyki w Sztokholmie badają świetnie zachowane w syberyjskim lodzie zwłoki dwumiesięcznego szczeniaka sprzed 18 tys. lat, znalezione na północny wschód od Jakucka. Dotychczasowa analiza materiału DNA nie rozstrzygnęła, czy jest to szczenię gatunku wilka z późnej epoki lodowcowej, szczenię współczesnego wilka czy współczesnego, udomowionego psa. Dogor – tak został nazwany – może być także wspólnym przodkiem psów i wilków.

Naukowcy zbadali szczątki setek psów arktycznych sprzed tysiąca lat, a także DNA ponad 900 psów i wilków, które żyły w Arktyce w ciągu ostatnich 4,5 tys. lat. Według badaczy przodkowie Inuitów w Ameryce Płn. zabrali ze sobą psy z Alaski i Syberii, co pomogło im dotrzeć do Arktyki. Używali własnych psów do podróżowania zaprzęgami oraz podczas polowań i nie chcieli korzystać z lokalnej populacji tych zwierząt, która z czasem prawie całkowicie zanikła. Obecne psy pracujące, zamieszkujące Grenlandię (pies grenlandzki), pochodzą głównie od osobników zabranych do Arktyki przez Inuitów. 

Część naukowców uważa, że sukces ewolucyjny psów polega m.in. na wyjątkowej zdolności do okazywania i odbierania uczucia miłości od innych gatunków. Psy mają „nienormalną gotowość do tworzenia silnych więzi emocjonalnych z prawie wszystkim, co stanie im na drodze”, twierdzi dr Clive Wynne z Uniwersytetu Stanu Arizona. W momencie, gdy słyszą głos właściciela, uaktywnia się w ich mózgu ten sam obszar, co w mózgu człowieka, gdy kogoś lub coś lubimy. Badacze zidentyfikowali u psów geny, które u ludzi związane są z zespołem Williamsa-Beurena, rzadkim zaburzeniem genetycznym. Jednym z wielu jego objawów jest bezkrytyczna życzliwość.

Zdrowie psychiczne mężczyzn

Samobójstwo jest drugą najczęstszą przyczyną śmierci mężczyzn w wieku 15–24 lata w Stanach Zjednoczonych. Amerykanie odbierają sobie życie 3,5 raza częściej niż Amerykanki. Wskaźnik samobójstw jest jeszcze wyższy wśród mężczyzn ze środowisk LGBTQ oraz weteranów wojennych. Na świecie ofiar samobójstw jest więcej niż ofiar wojen i brutalnych przestępstw łącznie. Firmy jednak niechętnie podejmują działania charytatywne związane z pomocą osobom potrzebującym wsparcia psychicznego, ponieważ łatwiej jest mówić o inwestowaniu w edukację dzieci lub ratowanie środowiska niż o depresji i samobójstwach. Ponadto trudno jest ustalić, jak inwestować, aby uzyskać największy wpływ na poprawę stanu zdrowia psychicznego społeczeństwa, a następnie – jak zmierzyć skutki podjętych działań.

Według najnowszych badań 48% brytyjskich pracowników w wieku 18–30 lat i 35% powyżej 30. r.ż. zgłosiło myśli lub uczucia samobójcze. Zarazem 45% osób w wieku 18–30 lat przyznało, że powstrzymuje się przed poruszaniem kwestii związanych ze swoim zdrowiem psychicznym w miejscu pracy, w porównaniu z 22% starszych pracowników. Młodsi odczuwają także większą presję w życiu niż starsi koledzy. Badanie, w którym wzięło udział prawie 4 tys. osób, podkreśla również zalety pracy w kulturze wspierającej i otwartej: 41% osób zatrudnionych w takich środowiskach ma problemy ze zdrowiem psychicznym, w porównaniu z 65% w środowiskach, w których pracownicy mniej się wspierają.

Według psychoterapetów, dyrektorów szkół i rodziców aktywizm, związany z przeciwdziałaniem zmianom klimatu, zmniejsza objawy złego stanu zdrowia psychicznego wśród młodych ludzi, którzy cierpią na lęk ekologiczny. Młodzież, dzięki angażowaniu się w działania na rzecz środowiska naturalnego, przeciwdziała uczuciu niepokoju, samotności, bezsilności i rezygnacji oraz widzi korzyści ze spotykania ludzi myślących podobnie, co przekłada się na lepsze samopoczucie.

Walka z fake newsami

W wiadomości, będące fake newsami, klikają najczęściej osoby w wieku powyżej 65 lat, które mogą być szczególnie podatne na manipulację – wynika z najnowszych badań. Natomiast dwie trzecie uczniów szkół średnich nie jest w stanie odróżnić sponsorowanych treści od tzw. stories użytkowników. Badanie zostało przeprowadzone wśród prawie 3,5 tys. uczniów szkół średnich przez Stanford History Education Group. Zdaniem badaczy, weryfikując informacje, warto zadawać pytania, kto jest za nie odpowiedzialny, jaka jest motywacja autorów, jakie są dowody i co mówią inne źródła. Warto również informować, czym są fake newsy i nie zawstydzać tych, którzy zostali zmanipulowani.

Chiny będą karać za tworzenie, rozpowszechnianie i publikację fake newsów powstałych za pomocą sztucznej inteligencji, głębokiego uczenia maszynowego i technologii wirtualnej. Według nowych zasad filmy i ścieżki dźwiękowe będą opatrzone etykietami ostrzegawczymi. Ustawodawca szczególnie podkreślił niebezpieczeństwo związane z techniką deepfake.

W internecie istnieje 350 mln zarejestrowanych nazw domen. Eksperci twierdzą, że nie można policzyć, ile jest fałszywych witryn, które zamieszczają wiadomości od innych wydawców. To często skopiowane artykuły z ewentualnymi małymi zmianami. Jednocześnie właściciele fałszywych witryn zarabiają ok. 100 tys. dol. miesięcznie z każdej witryny dzięki wyświetlanym reklamom. Miejsce pod nie sprzedają m.in. największe firmy technologiczne: Google, Facebook czy Amazon. Duży ruch na tego typu witrynach jest generowany przez boty.

Europejski Urząd Policji (Europol) przyczynił się do usunięcia ponad 5 tys. kont IS z platformy Telegram, podczas akcji trwającej w dniach 22-23 listopada 2019 r., co na pewien czas osłabiło zdolności propagandowe tej organizacji terrorystycznej. Usunięte konta były często powiązane z agencją prasową Nashir News Agency, mającą związki z IS.

Jak zapobiegać degradacji Ziemi?

Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu (IPCC) ostrzega, że niewłaściwe użytkowanie gruntów powoduje degradację i pustynnienie ziemi. Rolnictwo jest w 75% odpowiedzialne za wylesianie lasów tropikalnych i w 70% – za zużycie wody słodkiej. Społeczności szukają zrównoważonych sposobów produkcji żywności. W lesie deszczowym w północnej Gwatemali mieszkańcy korzystają z systemu koncesji gruntów państwowych, jednocześnie chroniąc tamtejsze lasy. Spadły wskaźniki ubóstwa, emigracji do USA i wylesiania. Rolnicy w Walii stosują zrównoważone metody rolnicze, aby zmniejszyć niekorzystne efekty hodowli krów. W Senegalu rozwija się projekt Wielki Zielony Mur, mający na celu stworzenie korzystnych warunków rolniczych (więcej wilgoci i deszczu) dzięki sadzeniu drzew.

Sygnatariusze Międzynarodowego traktatu o zasobach genetycznych roślin dla wyżywienia i rolnictwa (IT PGRFA), który ma chronić globalny łańcuch dostaw, nie potrafią porozumieć się w kwestii wymiany nasion oraz dostępu do ich sekwencji genetycznej. Obecnie dziewięć z 6 tys. gatunków roślin, uprawianych przez ludzi w celach żywnościowych, stanowi 66% całkowitej produkcji roślinnej. Jednocześnie zanika prawie jedna czwarta z 4 tys. gatunków dzikich roślin jadalnych, które mogą być bogatsze w składniki odżywcze niż ich uprawiane odpowiedniki. Zarazem naukowcy twierdzą, że zmiany klimatu utrudniają produkcję nasion, a urbanizacja, zanieczyszczenie środowiska i rolnictwo przemysłowe powodują spadek różnorodności biologicznej.

Agro-park ziemniaków w Cuzco ma powierzchnię 90 km kw. i jest położony na wysokościach od 3400 do 4900 m n.p.m. Naukowcy identyfikują tam geny 1367 odmian ziemniaków, które mogłyby pomóc przetrwać temu gatunkowi coraz częstsze i intensywniejsze susze, powodzie i mrozy związane ze zmianami klimatycznymi. Natomiast w Limie istnieje Międzynarodowe Centrum Ziemniaka, gdzie rośnie ponad 4600 odmian ziemniaków i znajduje się największy na świecie bank genów tej rośliny.

Zanieczyszczone Morze Czarne

Organizacje proekologiczne przekonują właścicieli supermarketów w Wielkiej Brytanii do zainstalowania dystrybutorów wody. Sprzedaż wody w plastikowych butelkach wzrosła w tym kraju w 2018 r. do ponad 1 mld sztuk. Z danych Agencji Badań Środowiskowych (EIA) i Greenpeace wynika, że sprzedaż plastikowych butelek wzrosła o 8,2% w sześciu czołowych sieciach, które podają dane rok po roku. Żadna z 10 największych sieci nie ma zamontowanych dystrybutorów we wszystkich swoich sklepach.

Brytyjscy ekolodzy chcą podwyższenia ceny plastikowych toreb, tzw. bags for life, a nawet wprowadzenia całkowitego zakazu ich sprzedaży. Gospodarstwa domowe kupują obecnie średnio 54 takie torby rocznie. Bags for life to mocne, plastikowe torby na zakupy, które można tanio kupić w supermarkecie i używać wiele razy, a następnie wymienić, gdy się zepsują. Zawierają one znacznie więcej plastiku i są poddawane recyklingowi. W 2018 r. ilość plastiku, wprowadzonego na rynek przez brytyjskie supermarkety, osiągnęła 903 tys. ton, w porównaniu do 886 tys. ton w 2017 r., jak wynika z danych dostarczonych przez 10 największych sprzedawców detalicznych w Wielkiej Brytanii.

Z badań naukowców wynika, że Morze Czarne jest najbardziej zanieczyszczonym morzem w Europie oraz wysypiskiem odpadów rolniczych i przemysłowych z południowo-wschodniej Europy. Ilość odpadów morskich jest prawie dwa razy większa niż w Morzu Śródziemnym. Niektóre obszary Morza Czarnego traktowano jako strefy śmierci – pozbawione życia morskiego. Wzrasta zanieczyszczenie rzek (Dniepr, Dniestr) nawozami sztucznymi z pól uprawnych i ściekami. Próbki dna morskiego zawierają cząstki mikroplastiku. Woda zanieczyszczona jest również pozostałościami z farmaceutyków, zwłaszcza antybiotyków, dzięki czemu bakterie nabierają oporności na leki.

Wirus HIV w Stanach Zjednoczonych

Ok. 1,1 mln Amerykanów jest nosicielami wirusa HIV. Program, przygotowany przez największe agencje monitorujące stan zdrowia w Stanach Zjednoczonych, zakłada wyeliminowanie nowych zakażeń w 90% w ciągu najbliższych 10 lat. Liczba nowych zakażeń wirusem HIV w USA spadła z ok. 130 tys. w 1985 r. do ok. 50 tys. w 2010 r., wg danych Centrów Kontroli i Prewencji Chorób (CDC). Kaiser Family Foundation podaje, że liczba zakażeń wirusem HIV w USA spadła o 8% między 2010 a 2015 r. W 2016 r. 38 tys. ludzi zaraziło się tym wirusem. W 1995 r., z powodu powikłań związanych z HIV, zmarło 41 699 osób. W 2016 r. odnotowano 6456 zgonów.

Wskaźnik nowych zakażeń wirusem HIV wzrósł wśród biseksualnych i homoseksualnych latynoskich mężczyzn, a na stałym poziomie utrzymuje się wśród biseksualnych i homoseksualnych czarnoskórych mężczyzn. Spadł natomiast wśród osób dożylnie przyjmujących narkotyki. Wskaźnik zakażeń spadł również wśród heteroseksualnych czarnych kobiet, nadal są one jednak bardziej narażone na zakażenie niż heteroseksualne białe kobiety (każdego roku 4 tys. nowych przypadków zakażeń wśród czarnych kobiet w porównaniu z 999 przypadkami wśród białych kobiet). Według danych CDC najbardziej narażona na zakażenie grupa wiekowa to osoby w wieku 25–34 (13 433 nowe diagnozy w 2017 r.), co stanowi o 60% więcej zakażonych niż w kolejnej najbardziej narażonej na zakażenie grupie – osób w wieku od 13 do 24 lat.

Naukowcy ze Scripps Research Institute oraz organizacji non-profit International AIDS Vaccine Initiative (IAVI) twierdzą, że opracowana przez nich szczepionka przeciwko AIDS była skuteczna w początkowej fazie testów przeprowadzonych na królikach. Szczepionka mobilizuje układ odpornościowy organizmu do wytworzenia przeciwciał neutralizujących działanie wirusa HIV, tzw. bnAbs (Broadly Neutralizing HIV-1 Antibodies), które uszkadzają mechanizm wirusa wykorzystywany do infekowania komórek. Opracowanie szczepionki przeciwko wirusowi HIV jest trudne, m.in. ze względu na jego szybkie mutacje. BnAbs są w stanie zneutralizować wiele szczepów, ponieważ wiążą się z tymi częściami wirusa HIV, które pozostają takie same mimo jego mutacji.

Łamanie praw człowieka w Chile, Izraelu i Meksyku

Organizacja Human Rights Watch opublikowała raport dotyczący nadużyć sił bezpieczeństwa podczas ostatnich protestów w Chile. Z dokumentu wynika, że poważnie pogorszył się stan bezpieczeństwa publicznego, a chilijska policja, która stosuje m.in. nadmierną przemoc, nielegalne zatrzymania, brutalne pobicia i manipulowanie dowodami wobec protestujących, jest częścią problemu i nie pomaga w jego rozwiązaniu. Jednocześnie prezydent Chile Sebastián Piñera zwrócił się do Kongresu Narodowego o pozwolenie armii na ochronę kluczowych obiektów użyteczności publicznej, co może spowodować eskalację przemocy. 

Izrael wydalił dyrektora Human Rights Watch za domniemane udzielenie poparcia dla kampanii bojkotu izraelskich towarów i usług. Na podstawie prawa uchwalonego w Izraelu w 2017 r. można zabronić wstępu do kraju osobom, które publicznie popierają ruch BDS (bojkotu izraelskich towarów i usług, wstrzymania inwestycji i nakładania sankcji na Izrael za dyskryminację Palestyńczyków). W 2016 r. organizacja Human Rights Watch wezwała do zaprzestania prowadzenia operacji biznesowych w izraelskich osiedlach na Zachodnim Brzegu Jordanu. W listopadzie 2019 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej zasądził, że produkty wytworzone w nielegalnych osiedlach izraelskich muszą być odpowiednio oznaczone, gdy trafiają na rynek europejski.

Meksyk, podczas pierwszego roku rządów prezydenta Andrésa Manuela Lópeza Obradora, nie osiągnął znaczących postępów w kwestii rozwiązywania problemów związanych z prawami człowieka. W 2018 r. liczba zabójstw osiągnęła rekordowy poziom (także tych związanych z walkami gangów narkotykowych). Często zdarzają się morderstwa dziennikarzy i działaczy praw człowieka, nie rozwiązano również problemu zabójstw kobiet na tle płciowym.

Zużycie węgla a produkcja prądu

W 2019 r. ma nastąpić największy od ok. 40 lat spadek zużycia węgla do produkcji energii elektrycznej (o 3%, 300 terawatogodzin). Raport Centre for Research on Energy and Clean Air, Institute for Energy Economics and Financial Analysis i brytyjskiego think tanku Sandbag opiera się na analizie danych z całego świata, dotyczących sektora energetycznego, z pierwszych siedmiu do 10 mies. 2019 r. Autorzy raportu zwracają uwagę na rekordowe zmniejszenie zużycia węgla w krajach rozwiniętych, w tym w Stanach Zjednoczonych, Korei Południowej oraz w Unii Europejskiej. 

Mimo starań prezydenta USA Donalda Trumpa, który próbuje ożywić amerykański przemysł węglowy, osiem amerykańskich spółek węglowych złożyło w 2019 r. wnioski o upadłość, w tym Murray Energy, największa prywatna spółka węglowa w kraju. „Korzystanie z węgla nie ma już sensu w wielu częściach świata, gdzie wytwarzanie energii elektrycznej z gazu ziemnego i odnawialnych źródeł energii jest po prostu tańsze” – tłumaczy Bob Ward z London School of Economics and Political Science. Chiny i Indie potrzebowały w 2019 r. mniej energii elektrycznej produkowanej z węgla, m.in. ze względu na spowolnienie gospodarcze. Ponadto kraje te produkują coraz więcej energii ze źródeł odnawialnych.

Izraelscy naukowcy z Instytutu Naukowego Weizmanna stworzyli szczep bakterii Escherichia coli, który, dzięki modyfikacji genetycznej, pochłania dwutlenek węgla, używając go jako źródła wzrostu, tak jak rośliny. Badacze dodali do bakterii E.coli geny metabolizujące CO₂ i usunęli geny, które są odpowiedzialne za przetwarzanie cukrów. Naukowcy podkreślają, że ich praca wymaga dalszych badań, ponieważ bakterie stworzone w eksperymencie wciąż uwalniają więcej dwutlenku węgla, niż są w stanie go przetworzyć.

Zarobki w małżeństwie

Badanie przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu w Bath, które objęło ponad 6 tys. amerykańskich małżeństw heteroseksualnych i trwało ponad 15 lat, wykazało, że mężowie są szczególnie zestresowani, gdy zarobki ich żon wynoszą więcej niż 40% dochodu gospodarstwa domowego. Stres jest wysoki również wtedy, gdy mężowie są jedynymi żywicielami rodziny. W 1980 r. 13% zamężnych kobiet zarabiało więcej niż ich mężowie. Jednak w 2017 r. prawie jedna trzecia mężatek osiągała wyższe dochody niż ich partnerzy. Jedna z autorek badań, dr Joanna Syrda, twierdzi, że presja związana z rolami społecznymi kobiet i mężczyzn może prowadzić do problemów zdrowotnych, w tym „chorób fizycznych oraz problemów psychicznych, emocjonalnych i społecznych”. Mężczyźni, którzy świadomie poślubili kobietę, „będącą główną żywicielką rodziny”, nie odczuwali ww. stresów związanych z zarobkami.

Z badań Lloyds Bank wynika, że osoby, które zdecydowały się na samotne życie, wydają średnio o 300 funtów szterlingów miesięcznie mniej na rachunki, chociaż dwie trzecie brytyjskich singli uważa, że przywileje związane z byciem w związku (wspólne płacenie rachunków, ulgi podatkowe) pomagają w osiągnięciu lepszej sytuacji finansowej. Wśród osób żyjących w parach średnio ok. jedna piąta miesięcznej wypłaty trafia na wspólne konto. Chociaż partnerzy „nie są przeciwni” dzieleniu się ze sobą pieniędzmi robi to trzy czwarte z nich w praktyce wolą zatrzymać pieniądze dla siebie (wynika z badań AIG Life). Ponad połowa par w Wielkiej Brytanii twierdzi, że niezależność finansowa jest ważna dla obu partnerów, ale dla 15% par problemem jest zaufanie w kwestii finansowej. Jedna na sześć par utrzymuje całkowitą odrębność finansową.

Życie na Ziemi i w kosmosie

Kluczowe dla ewolucji życia na Ziemi cukry znaleziono po raz pierwszy w próbkach meteorytów. Odkrycie to wzmacnia hipotezę o powstaniu życia na Ziemi po uderzeniu meteorytu, który dostarczył na planetę potrzebnych substancji budulcowych. Wcześniej znajdowano już w meteorytach aminokwasy i zasady azotowe nukleotydów. Cukry znaleziono w meteorytach Murchison (uderzył w Ziemię w 1969 r. w Australii) i NWA 801 (uderzył w Ziemię w północno-zachodniej Afryce w 2001 r.) za pomocą metod spektrometrii masowej i chromatografii gazowej. „Cukier pochodzący z kosmosu mógł wpłynąć na powstanie RNA na Ziemi przed pojawieniem się życia. To odkrycie jest pierwszym bezpośrednim dowodem na obecność rybozy w kosmosie i dostarczenie cukru na Ziemię przez meteoryt” – powiedział Yoshihiro Furukawa z Uniwersytetu Tohoku, główny autor badań. Nie znaleziono natomiast deoksyrybozy cukru koniecznego do powstania DNA.

Naukowcy uważają, że życie w kosmosie może być bardziej powszechne, niż zakładamy, jest jednak rozsiane w odległych systemach gwiezdnych. Badano, jak Ziemia zachowywałaby się w układach z dwiema gwiazdami, występującymi częściej w kosmosie niż układy z jedną gwiazdą (jak Układ Słoneczny). W 87% przypadków taka planeta byłaby nachylona pod kątem podobnym do kąta nachylenia Ziemi względem gwiazdy, co jest uważane za istotny warunek do powstania życia.

Wyniki badań naukowców z ATOMKI (węgierskiego Instytutu Badań Nuklearnych) mogą wskazywać na to, że istnieje piąty rodzaj sił oddziaływania między materią. Naukowcy badali światło emitowane podczas rozpadu nietrwałego izotopu berylu. Badacze twierdzą, że w chwili rozpadu atomu nadwyżka energii między jego częściami składowymi tworzy nową, nieznaną cząsteczkę, która niemal natychmiast rozpada się na parę pozytonów i elektronów. Cząstkę nazwano X17, ponieważ jej masę obliczono na 17 megaelektronowoltów. Ta sama cząstka została zaobserwowana w przypadku rozpadu stabilnych atomów helu. Jak dotąd znamy cztery oddziaływania, które występują w naszym wszechświecie: grawitacyjne, elektromagnetyczne, słabe i silne. Węgierscy naukowcy znaleźli ślady nieznanego bozonu, który być może odpowiada za nowe oddziaływanie w przyrodzie.

Badania mózgu człowieka

Mózg człowieka jest jednym z narządów najbardziej odpornych na starzenie się. Niektóre z badań pokazują, że mózg zaczyna starzeć się, gdy człowiek osiągnie wiek średni lub wcześniej, w wieku 20–30 lat. Starzeją się w szczególności kora przedczołowa i płaty skroniowe – obszary odpowiedzialne m.in. za planowanie, przetwarzanie emocji, uczenie się i pamięć. Nawet, gdy części mózgu kurczą się, a neurony tracą połączenia ze sobą, zmiany te mają jednak niewielki wpływ na codzienne życie człowieka. W przypadku osób, które nie cierpią na choroby neurologiczne (5–8% światowej populacji ma demencję), mózg nieustannie dostosowuje się do nowych warunków, a nawet rozwija. 

Odporność mózgu wynika m.in. z jego plastyczności. Większość organów wykonuje tę samą pracę przez całe życie, natomiast mózg dziecka to miliardy neuronów, które muszą być odpowiednio uformowane, aby były przydatne. Przez ponad 25 lat neurony tworzą połączenia między sobą. To wtedy człowiek uczy się i tworzy wspomnienia. Niektóre z tych połączeń są blokowane, ponieważ nie są potrzebne. Inne rozwijają się, gdy uczymy się myśleć abstrakcyjnie, kontrolować impulsywne i ryzykowne zachowania oraz planować przyszłość.

Badanie sześciu dorosłych pacjentów, którzy przeszli hemisferektomię (z powodu ostrej postać epilepsji usunięto im jedną półkulę mózgu, gdy byli dziećmi), wykazało, że połączenia między obszarami odpowiedzialnymi m.in. za wzrok, ruch, emocje w ich mózgach były z reguły silniejsze niż w przypadku osób z dwiema półkulami mózgu. Mózgi pacjentów potrafiły się tak przeorganizować” i przystosować do nowych warunków po operacji, aby w ramach komunikacji z ciałem nie występowały żadne różnice. Osoby te dobrze funkcjonują i nie mają zaburzenia funkcji językowych. Sześciu pacjentów i sześciu uczestników grupy kontrolnej było badanych za pomocą funkcjonalnego obrazowania metodą rezonansu magnetycznego.

Zjawiska klimatyczne wzmacniane przez globalne ocieplenie

Globalne ocieplenie wzmacnia efekt działania mechanizmu znanego jako Dipol Oceanu Indyjskiego, który jest współodpowiedzialny m.in. za pożary buszu w Australii i powodzie w Afryce. Dipol polega na tym, że zachodnia część Oceanu Indyjskiego nagrzewa się mocniej niż jego wschodnia część. Cyrkulacja atmosferyczna i rozkład opadów deszczu są zależne od różnicy w temperaturze wody morskiej: więcej ciepłego, wilgotnego powietrza na zachodzie Oceanu Indyjskiego prowadzi do opadów deszczu, które powodują powodzie w krajach Afryki Wschodniej. Od lipca 2019 r. dotknęły one ponad 2,5 mln ludzi. Natomiast nad wschodnią częścią Oceanu Indyjskiego unosi się więcej chłodnego powietrza, ponieważ jego wody są chłodniejsze. Powoduje to mniej deszczu, suszę i pożary w Australii.

Monsun wschodnioazjatycki dociera nad znaczną częścią Azji, co latem wpływa na ilość deszczu w Japonii, Korei i Chinach. Ponad 1,5 mld ludzi jest zależnych od wody, którą monsun zapewnia rolnictwu i przemysłowi. Ten układ wiatrów wieje już od ok. 145 mln lat (z wyjątkiem okresu późnej kredy). Monsun wschodnioazjatycki jest „monsunem morskiej bryzy” ląd i morze nagrzewają się w różnym tempie, więc nad morzem powstaje wysokie ciśnienie, a nad lądem niskie, co powoduje, że latem wiatr wieje w kierunku lądu. Wpływa on na rozkład opadów atmosferycznych, co powoduje bardziej mokre i suche pory roku. Symulacje wykonane przez naukowców pokazują, że ukształtowanie terenu (powstanie Wyżyny Tybetańskiej ok. 50 mln lat temu) ma większy wpływ na kształtowanie się monsunu niż wahania ilości dwutlenku węgla w atmosferze, a dane geologiczne potwierdzają te uzyskane z modeli klimatycznych. Natomiast wiarygodne modele klimatyczne oznaczają, że będzie można skutecznie przewidywać zmiany w monsunie wywołane rosnącym stężeniem CO₂ w atmosferze.

Rosnąca temperatura powietrza w tropikalnych regionach Ziemi i coraz cieplejsza Arktyka mogą zmieniać charakterystykę wiatrów na świecie. Część badaczy uważa, że zmiany klimatu w Arktyce osłabiają prąd strumieniowy [strumień bardzo silnych wiatrów na wysokości 9-12 km, przenoszący masy powietrza w atmosferze ziemskiej z zachodu na wschód], zmniejszając różnice temperatur między powietrzem tropikalnym a polarnym po obu stronach prądu strumieniowego. W rezultacie meandruje on bardziej na północ i południe, a jego zawirowania mogą dłużej pozostawać w jednym miejscu, utrzymując tam nieprzeciętnie wysoką lub niską temperaturę.

Sztuczne zmysły

Lidar – laserowy system skanujący – może służyć autonomicznym samochodom do poznawania pokonywanej trasy. Lidar emituje wiązki laserowe i sprawdza, ile potrzebują one czasu na odbicie się od obiektów. Na tej podstawie tworzy dokładne, trójwymiarowe mapy otoczenia. Technologia Lidar została wykorzystana do mapowania Księżyca już w 1971 r. podczas misji Apollo 15. Inne systemy, które mogą służyć jako „oczy” dla samochodów autonomicznych, to kamery wsparte sztuczną inteligencją (są tanie, rozpoznają znaki drogowe, ale słabiej funkcjonują we mgle i nie sprawdzają się przy pomiarze odległości), czujniki ultradźwiękowe (wykorzystują fale dźwiękowe o wysokiej częstotliwości, ale ich zasięg jest ograniczony i dlatego są stosowane przede wszystkim do parkowania) oraz radar (sprawdza się do pomiaru odległości i prędkości poruszających się obiektów, ale nie odróżnia obiektów na drodze).

Projekt Understood ma ulepszyć oprogramowanie i przystosować je do rozpoznawania głosu użytkowników z zespołem Downa. Według Google’a technologia rozpoznawania mowy identyfikuje jedynie ok. 30% z komunikatów wypowiadanych przez te osoby. Znaczenie mają cechy fizyczne rozmiar ust i języka co wpływa na sposób mówienia. Uczestnicy mogą nagrać na potrzeby projektu do 1700 wyrażeń, które są następnie analizowane, aby poprawić technologię rozpoznawania mowy. 

Naukowcy opracowali urządzenie, które pozwala odczuwać dotyk w wirtualnej rzeczywistości i może znaleźć zastosowanie m.in. w grach wideo i protetyce. Będzie można również przekazywać sobie dotyk przez platformy społecznościowe. Urządzenie składa się z miękkiego i lekkiego arkusza elektronicznego, który przykleja się do ciała. Wykorzystuje połączenie nacisku, wibracji i ruchu, aby imitować zmysł dotyku dla użytkowników. To „zintegrowane ze skórą bezprzewodowe interfejsy dotykowe dla wirtualnej i rozszerzonej rzeczywistości”.

Społeczność LGBT w Chinach i Anglii

Przedstawiciele społeczności LGBT+ w Chinach wciąż poddawani są terapii konwersyjnej, którą oferują ośrodki często nieposiadające licencji na praktykę medyczną. W Chinach jest co najmniej 96 ośrodków i szpitali świadczących terapię konwersyjną, która jest próbą zmiany orientacji seksualnej pacjenta za pomocą hipnozy, leków, akupunktury, a także elektrowstrząsów. Władze Chińskiej Republiki Ludowej usunęły homoseksualizm z chińskiej klasyfikacji zaburzeń psychicznych w 2001 r., jednak wiele osób homoseksualnych wciąż spotyka się z presją rodzin i zmuszaniem do leczenia. 

W Anglii tysiące transpłciowych dzieci i dorosłych czekają nawet trzy lata lub dłużej na terapię zaburzeń tożsamości płciowej z powodu rosnącego zapotrzebowania na usługi brytyjskiej National Health Service. Liczba pacjentów skierowanych do poradni zajmujących się tożsamością płciową wzrosła z 3330 w latach 2014–2015 do 8074 w latach 2018–2019, co oznacza średni wzrost o ok. 25% w skali roku, zgodnie z danymi z pięciu poradni oferujących terapię. Długie oczekiwanie na terapię i brak pomocy są stresujące dla pacjentów – wzrasta wówczas ryzyko samookaleczeń i prób samobójczych.

Firma Stevenson, jeden z najstarszych (od 1925 r.) i największych dostawców mundurków szkolnych w Wielkiej Brytanii (obsługuje ponad 500 szkół, w tym m.in. Eton College), będzie sprzedawać mundurki neutralne pod względem płci. Zgodnie z planami przedstawionymi w manifeście Liberalnych Demokratów, brytyjskiej, socjalliberalnej partii politycznej, szkoły nie będą mogły wymuszać na dzieciach noszenia mundurków „przypisanych ich płci biologicznej”. Według Layli Moran, rzeczniczki partii ds. edukacji, może to być ważne dla wielu młodych ludzi i pomoże zbudować kulturę akceptacji w szkołach.

Sposoby na emisje dwutlenku węgla

Wyeksploatowane pola naftowe na Morzu Północnym mogą służyć do magazynowania dwutlenku węgla pod dnem morskim. Według danych firmy PricewaterhouseCoopers w ciągu ostatnich 40 lat wydobyto na Morzu Północnym 40 mld baryłek ropy, ale w miarę zmniejszania się zasobów zużyte pola mogą być wykorzystywane do magazynowania CO₂ pochodzącego z emisji z sektora energetycznego. Co więcej, na Morzu Północnym są już rurociągi i platformy, które można wykorzystać do transportu i magazynowania poddanego sekwestracji dwutlenku węgla.

Wykorzystanie w przemyśle ciepła pochodzącego ze słońca może obniżyć globalną emisję dwutlenku węgla nawet o 10%. Firma Heliogen proponuje „system zamkniętej pętli”, dzięki któremu można, korzystając z zestawu luster, skupiać promienie słoneczne, aby osiągnąć temperaturę nawet 1500°C. Specjalny algorytm oblicza optymalne ustawienie luster, aby uzyskać jak najwięcej energii cieplnej. W temperaturze 1500°C można przekształcić biomasę w biopaliwo, pozyskać wodór z wody, a w temperaturze 1000°C – wapień przekształcić w wapno palone, co jest procesem niezbędnym do produkcji cementu. Heliogen zbudował próbną elektrociepłownię, w której wykorzystano 100 luster produkujących 250 kW energii cieplnej. 

Wyniki eksperymentu brytyjskiej spółki National Grid wskazują, że farmy słoneczne mogą pomóc w stabilizowaniu nocnych wahań napięcia w sieci elektrycznej. Pozwoli to zaoszczędzić 400 mln funtów szterlingów na modernizację sieci lub budowę nowych elektrowni. Eksperyment polegał na użyciu falowników – które w ciągu dnia służą do przekształcania energii słonecznej w prąd elektryczny – do stabilizowania napięcia w sieci nocą. Podczas wietrznych nocy, gdy farmy wiatrowe produkują dużo energii, farmy słoneczne mogłyby zapobiegać zbyt dużemu wzrostowi napięcia w sieci energetycznej lub zapobiegać spadkom napięcia wtedy, gdy zapotrzebowanie na prąd jest wysokie.

Praca nad DNA człowieka

Domowe zestawy do przeprowadzenia testów DNA dają możliwość odnalezienia dalekich przodków oraz identyfikacji genetycznych predyspozycji do wielu schorzeń. Skorzystanie z testów wiąże się jednak z analizowaniem danych genetycznych osoby, co może stanowić zagrożenie dla jej prywatności.

Projektowanie genetycznie zmodyfikowanych dzieci – dzięki edycji genów w zarodkach ludzkich – może rozpocząć się w ciągu najbliższych dwóch lat, uważa bioetyk Kevin Smith z Abertay University w Dundee, wychodząc z założeń filozofii utylitaryzmu. „Ludzka linia zarodkowa jest bardzo niedoskonała, ponieważ ewolucja zapewniła nam raczej minimalną ochronę przed chorobami, które zwykle atakują w latach późniejszych, w tym chorobami układu krążenia, rakiem i demencją” – twierdzi Kevin Smith. Średnia długość życia człowieka wolna od chorób mogłaby zostać – dzięki projektowaniu genetycznemu – „znacznie przedłużona”. Pierwsze na świecie dzieci odporne na wirusa HIV dzięki edycji genów urodziły się w Chinach w 2018 r.

Naukowcy zidentyfikowali gen Mucin 6, który może zwiększyć ryzyko zachorowania na chorobę Alzheimera, najczęstszą z chorób neurodegeneracyjnych. Mutacja tego genu może wpływać na znajdujący się w pobliżu gen AP2A2, który odgrywa ważną rolę w funkcjonowaniu mózgu. W badaniach wzięło udział w sumie ponad 10 tys. osób zdrowych oraz cierpiących na chorobę Alzheimera. Naukowcy zbadali również 292 ciała przekazane do celów naukowych. Według badaczy mutacja genu Mucin 6 może przyczynić się do rozwoju tej wersji choroby Alzheimera, która pojawia się w późnym wieku pacjenta.

Ksenofobia i przestępstwa z nienawiści

W Stanach Zjednoczonych liczba ataków fizycznych motywowanych stereotypami i uprzedzeniami osiągnęła w 2018 r. najwyższy poziom od 16 lat – wynika z najnowszego raportu FBI. Najwyższy wzrost ataków (o 21% w porównaniu z 2017 r.) odnotowano w stosunku do Latynosów, natomiast najczęściej atakowani byli Afroamerykanie. Według FBI liczba przestępstw z nienawiści nieznacznie spadła w 2018 r.: zmniejszyła się liczba przestępstw przeciwko mieniu, wzrosła natomiast liczba ataków fizycznych (61% z 7120 incydentów sklasyfikowano jako przestępstwa z nienawiści). 57,8% przestępstw z nienawiści opartych na uprzedzeniach religijnych było motywowanych antysemityzmem (w raporcie FBI – 56,9%). Ich liczba spadła w 2018 r. z 976 do 896. Wiele miast i niektóre stany nie przekazały danych z 2018 r. dotyczących liczby przestępstw z nienawiści. Ponadto eksperci twierdzą, że ponad połowa wszystkich ofiar tych przestępstw nigdy ich nie zgłasza. 

Ponad połowa z 1500 Włochów, którzy wzięli udział w najnowszym, corocznym sondażu firmy SWG, stwierdziła, że ​​akty rasizmu są czasem (45% badanych) lub zawsze (10% badanych) „uzasadnione”. Pozostałe 45% ankietowanych stwierdziło, że jakiekolwiek akty rasistowskie są całkowicie niedopuszczalne. Po raz pierwszy od dekady większość ankietowanych nie potępiła zachowań rasistowskich. Badanie zostało przeprowadzone po serii incydentów rasistowskich i antysemickich w całym kraju.

Według najnowszego raportu Agencji Praw Podstawowych Unii Europejskiej z 2019 r. ponad 80% ankietowanych młodych Żydów uważa, że ​​antysemityzm jest „problemem w ich krajach” i że jego poziom „wzrósł w ciągu ostatnich pięciu lat”. Wyniki innych badań tej samej agencji UE pokazują natomiast, że ponad 75% przedstawicieli narodowości żydowskiej w krajach Unii Europejskiej nie zgłasza występujących aktów antysemickich.

Globalne wymieranie owadów

Organizacja Wildlife Trust informuje w raporcie, opartym na 73 badaniach przeprowadzonych na całym świecie, o spadku o co najmniej 50% populacji owadów na Ziemi od lat 70. XX w. To skutek wielu czynników, w tym utraty siedlisk przez owady, zmian klimatu, stosowania pestycydów oraz innych substancji chemicznych. Na przykład w badaniu z 2017 r. wykazano, że całkowita biomasa owadów w Niemczech spadła o 75% w latach 1989–2014. W Wielkiej Brytanii liczba motyli zmniejszyła się o 46% między 1976 a 2017 r. W Portoryko biomasa owadów i pająków spadła o 75-88% między 1976 a 2013 r. Według badaczy lokalne wymieranie gatunków owadów zachodzi osiem razy szybciej niż kręgowców, w tempie 2,5% rocznie.

Niemieckie Ministerstwo Środowiska, Ochrony Przyrody i Bezpieczeństwa Reaktorów Atomowych twierdzi, że dmuchawy do liści są zbyt głośne, zanieczyszczają powietrze, stanowią zagrożenie dla owadów i poleca unikać ich używania. Owady są zasysane do dmuchaw lub wyrzucane w powietrze. Ponadto użycie glifosatu, aktywnego składnika niektórych nieselektywnych herbicydów, będzie zabronione w Niemczech do 2023 r. To część działań niemieckiego rządu na rzecz ochrony owadów, których koszt szacuje się na 100 mln euro. Trzy czwarte upraw na Ziemi musi być zapylane przez owady, które również zwalczają szkodniki w ekosystemie, zajmują się recyklingiem składników odżywczych oraz służą jako pokarm dla większych zwierząt.

Według badań naukowców z Uniwersytetu Kalifornijskiego topnienie lodu morskiego w Arktyce mogło umożliwić wirusowi nosówki, atakującemu foki i kałany morskie (wydry morskie), przedostać się z Oceanu Atlantyckiego na wody Oceanu Spokojnego. W 2002 r. odtajał lód morski na Oceanie Arktycznym, łączący północny Atlantyk z Pacyfikiem. Wirus mógł zostać przeniesiony przez foki, ptaki oraz w zbiornikach balastowych statków, w wyniku nielegalnego handlu dzikimi i domowymi zwierzętami lub skażonym mięsem. W 2018 r., wzdłuż wybrzeża Nowej Anglii, znaleziono setki martwych fok pospolitych i szarych, które padły w wyniku zakażenia wirusem.

Ojcostwo i wierność małżeńska

Według raportu przygotowanego m.in. przez Uniwersytet Sztokholmski ojcowie w stosunkowo niewielkim stopniu korzystają z urlopu rodzicielskiego. Dzieje się tak nawet w krajach o szczególnie rozwiniętej polityce rodzinnej, np. w Skandynawii. Ojcowie w Islandii i Szwecji korzystają z ok. jednej trzeciej dostępnego urlopu. Ojcowie w Norwegii wykorzystują ok. 20% przysługującego urlopu, a ojcowie duńscy i fińscy – ok. 11%. Kraje skandynawskie oferują najbardziej przyjazny rodzinom system na świecie od 40 do 69 tyg. urlopu rodzicielskiego i od 70 do 100% wynagrodzenia podczas jego trwania.

W Europie Zachodniej w ciągu ostatnich 500 lat urodzenia dzieci poczętych w wyniku seksu pozamałżeńskiego wyniosły 0,5% wśród rolników oraz w klasie średniej i wyższej: wśród zamożnych kupców, prawników i wykwalifikowanych rzemieślników. Natomiast wśród niższych i najuboższych klas społecznych (głównie robotnicy i osoby bez stałej pracy) w gęsto zaludnionych miastach w XIX w., odsetek ten wyniósł prawie 6%. Badanie polegało na analizie próbek DNA pobranych od belgijskich i holenderskich mężczyzn, dobranych w 513 par, którzy, wg zachowanych dokumentów, mieli wspólnego przodka ze strony ojca już w XV w.

Wyniki badań etnograficznych i genetycznych pokazują również, że wskaźniki urodzeń dzieci poczętych w wyniku seksu pozamałżeńskiego zależą od kontekstu społecznego, co potwierdzają badania przeprowadzone wśród pasterskiego ludu Himba w Namibii. „Wśród ludu Himba kobiety, będące w małżeństwach zawartych z miłości, rzadziej zdradzają mężów niż kobiety w małżeństwach aranżowanych. W innych społecznościach kobiety zamężne częściej mają więcej niż jednego partnera seksualnego, gdy spędzają więcej czasu wśród swoich krewnych płci żeńskiej niż płci męskiej” – twierdzi Peter B. Gray, profesor na Wydziale Antropologii na University of Nevada, Las Vegas.

Wpływ globalnego ocieplenia na życie na Ziemi

Naukowcy wiążą przyczyny powodzi i pożarów na świecie ze zmianami klimatycznymi. W przypadku ostatnich powodzi w Anglii opierają się na równaniu Clausiusa-Clapeyrona, z którego wynika, że w cieplejszej atmosferze jest więcej wilgoci. Przy wzroście temperatury o każdy kolejny stopień Celsjusza powietrze może pomieścić o ok. 7% pary wodnej więcej. Natomiast na obszarach przybrzeżnych, jak w Wenecji, ryzyko wystąpienia powodzi jest wyższe w związku z globalnym wzrostem poziomu morza. Zmiany klimatu nie są wprawdzie bezpośrednią przyczyną pożarów buszu w Australii, tworzą jednak warunki sprzyjające ich rozwojowi. Wyższa temperatura powietrza to większe prawdopodobieństwo pożarów, powodzi na terenach przybrzeżnych i gwałtownych burz w związku z większą wilgotnością powietrza.

Według raportu magazynu „The Lancet” globalne ocieplenie przyczyni się do częstszych fal upałów, pożarów i powodzi oraz wzrostu niedożywienia na świecie. W 2018 r. na fale upałów narażonych było o 220 mln starszych osób (pow. 65. r.ż.) więcej niż w 2000 r. Zagrożenie dla ludzi w wyniku pożarów podwoiło się od 2000 r., a wraz ze wzrostem temperatury powietrza spadły w ostatnich 30 latach plony zbóż.

Raport zwraca również uwagę, że wzrost temperatury powietrza umożliwia rozwój chorób zakaźnych np. denga jest najszybciej rozwijającą się infekcyjną chorobą na świecie. Wzrosła również szybkość rozprzestrzeniania się wirusa cholery i częstotliwość występowania kleszczowego zapalenia mózgu. 

Globalne ocieplenie jest najgroźniejsze dla osób starszych oraz dzieci. „Organizmy i układy odpornościowe dzieci cały czas się rozwijają, dlatego są bardziej podatne na choroby i zanieczyszczenie środowiska. Szkody wyrządzone we wczesnym dzieciństwie trwają przez całe życie. Bez natychmiastowych działań wszystkich krajów zmiany klimatu wpłyną na zdrowie całego pokolenia” podkreśla Nick Watts, dyrektor wykonawczy Lancet Countdown. Raport został przygotowany przez 120 ekspertów z 35 instytucji, w tym przez Światową Organizację Zdrowia, Bank Światowy, Kolegium Uniwersyteckie w Londynie (UCL) oraz Uniwersytet Yale’a.