brief
Brief #93
Wirus HIV, bags for life i zdrowie psychiczne pracowników
6 December

Jak zapobiegać degradacji Ziemi?

Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu (IPCC) ostrzega, że niewłaściwe użytkowanie gruntów powoduje degradację i pustynnienie ziemi. Rolnictwo jest w 75% odpowiedzialne za wylesianie lasów tropikalnych i w 70% – za zużycie wody słodkiej. Społeczności szukają zrównoważonych sposobów produkcji żywności. W lesie deszczowym w północnej Gwatemali mieszkańcy korzystają z systemu koncesji gruntów państwowych, jednocześnie chroniąc tamtejsze lasy. Spadły wskaźniki ubóstwa, emigracji do USA i wylesiania. Rolnicy w Walii stosują zrównoważone metody rolnicze, aby zmniejszyć niekorzystne efekty hodowli krów. W Senegalu rozwija się projekt Wielki Zielony Mur, mający na celu stworzenie korzystnych warunków rolniczych (więcej wilgoci i deszczu) dzięki sadzeniu drzew.

Sygnatariusze Międzynarodowego traktatu o zasobach genetycznych roślin dla wyżywienia i rolnictwa (IT PGRFA), który ma chronić globalny łańcuch dostaw, nie potrafią porozumieć się w kwestii wymiany nasion oraz dostępu do ich sekwencji genetycznej. Obecnie dziewięć z 6 tys. gatunków roślin, uprawianych przez ludzi w celach żywnościowych, stanowi 66% całkowitej produkcji roślinnej. Jednocześnie zanika prawie jedna czwarta z 4 tys. gatunków dzikich roślin jadalnych, które mogą być bogatsze w składniki odżywcze niż ich uprawiane odpowiedniki. Zarazem naukowcy twierdzą, że zmiany klimatu utrudniają produkcję nasion, a urbanizacja, zanieczyszczenie środowiska i rolnictwo przemysłowe powodują spadek różnorodności biologicznej.

Agro-park ziemniaków w Cuzco ma powierzchnię 90 km kw. i jest położony na wysokościach od 3400 do 4900 m n.p.m. Naukowcy identyfikują tam geny 1367 odmian ziemniaków, które mogłyby pomóc przetrwać temu gatunkowi coraz częstsze i intensywniejsze susze, powodzie i mrozy związane ze zmianami klimatycznymi. Natomiast w Limie istnieje Międzynarodowe Centrum Ziemniaka, gdzie rośnie ponad 4600 odmian ziemniaków i znajduje się największy na świecie bank genów tej rośliny.

Ewolucja psów

Naukowcy z Centrum Paleogenetyki w Sztokholmie badają świetnie zachowane w syberyjskim lodzie zwłoki dwumiesięcznego szczeniaka sprzed 18 tys. lat, znalezione na północny wschód od Jakucka. Dotychczasowa analiza materiału DNA nie rozstrzygnęła, czy jest to szczenię gatunku wilka z późnej epoki lodowcowej, szczenię współczesnego wilka czy współczesnego, udomowionego psa. Dogor – tak został nazwany – może być także wspólnym przodkiem psów i wilków.

Naukowcy zbadali szczątki setek psów arktycznych sprzed tysiąca lat, a także DNA ponad 900 psów i wilków, które żyły w Arktyce w ciągu ostatnich 4,5 tys. lat. Według badaczy przodkowie Inuitów w Ameryce Płn. zabrali ze sobą psy z Alaski i Syberii, co pomogło im dotrzeć do Arktyki. Używali własnych psów do podróżowania zaprzęgami oraz podczas polowań i nie chcieli korzystać z lokalnej populacji tych zwierząt, która z czasem prawie całkowicie zanikła. Obecne psy pracujące, zamieszkujące Grenlandię (pies grenlandzki), pochodzą głównie od osobników zabranych do Arktyki przez Inuitów. 

Część naukowców uważa, że sukces ewolucyjny psów polega m.in. na wyjątkowej zdolności do okazywania i odbierania uczucia miłości od innych gatunków. Psy mają „nienormalną gotowość do tworzenia silnych więzi emocjonalnych z prawie wszystkim, co stanie im na drodze”, twierdzi dr Clive Wynne z Uniwersytetu Stanu Arizona. W momencie, gdy słyszą głos właściciela, uaktywnia się w ich mózgu ten sam obszar, co w mózgu człowieka, gdy kogoś lub coś lubimy. Badacze zidentyfikowali u psów geny, które u ludzi związane są z zespołem Williamsa-Beurena, rzadkim zaburzeniem genetycznym. Jednym z wielu jego objawów jest bezkrytyczna życzliwość.

Zdrowie psychiczne mężczyzn

Samobójstwo jest drugą najczęstszą przyczyną śmierci mężczyzn w wieku 15–24 lata w Stanach Zjednoczonych. Amerykanie odbierają sobie życie 3,5 raza częściej niż Amerykanki. Wskaźnik samobójstw jest jeszcze wyższy wśród mężczyzn ze środowisk LGBTQ oraz weteranów wojennych. Na świecie ofiar samobójstw jest więcej niż ofiar wojen i brutalnych przestępstw łącznie. Firmy jednak niechętnie podejmują działania charytatywne związane z pomocą osobom potrzebującym wsparcia psychicznego, ponieważ łatwiej jest mówić o inwestowaniu w edukację dzieci lub ratowanie środowiska niż o depresji i samobójstwach. Ponadto trudno jest ustalić, jak inwestować, aby uzyskać największy wpływ na poprawę stanu zdrowia psychicznego społeczeństwa, a następnie – jak zmierzyć skutki podjętych działań.

Według najnowszych badań 48% brytyjskich pracowników w wieku 18–30 lat i 35% powyżej 30. r.ż. zgłosiło myśli lub uczucia samobójcze. Zarazem 45% osób w wieku 18–30 lat przyznało, że powstrzymuje się przed poruszaniem kwestii związanych ze swoim zdrowiem psychicznym w miejscu pracy, w porównaniu z 22% starszych pracowników. Młodsi odczuwają także większą presję w życiu niż starsi koledzy. Badanie, w którym wzięło udział prawie 4 tys. osób, podkreśla również zalety pracy w kulturze wspierającej i otwartej: 41% osób zatrudnionych w takich środowiskach ma problemy ze zdrowiem psychicznym, w porównaniu z 65% w środowiskach, w których pracownicy mniej się wspierają.

Według psychoterapetów, dyrektorów szkół i rodziców aktywizm, związany z przeciwdziałaniem zmianom klimatu, zmniejsza objawy złego stanu zdrowia psychicznego wśród młodych ludzi, którzy cierpią na lęk ekologiczny. Młodzież, dzięki angażowaniu się w działania na rzecz środowiska naturalnego, przeciwdziała uczuciu niepokoju, samotności, bezsilności i rezygnacji oraz widzi korzyści ze spotykania ludzi myślących podobnie, co przekłada się na lepsze samopoczucie.

Walka z fake newsami

W wiadomości, będące fake newsami, klikają najczęściej osoby w wieku powyżej 65 lat, które mogą być szczególnie podatne na manipulację – wynika z najnowszych badań. Natomiast dwie trzecie uczniów szkół średnich nie jest w stanie odróżnić sponsorowanych treści od tzw. stories użytkowników. Badanie zostało przeprowadzone wśród prawie 3,5 tys. uczniów szkół średnich przez Stanford History Education Group. Zdaniem badaczy, weryfikując informacje, warto zadawać pytania, kto jest za nie odpowiedzialny, jaka jest motywacja autorów, jakie są dowody i co mówią inne źródła. Warto również informować, czym są fake newsy i nie zawstydzać tych, którzy zostali zmanipulowani.

Chiny będą karać za tworzenie, rozpowszechnianie i publikację fake newsów powstałych za pomocą sztucznej inteligencji, głębokiego uczenia maszynowego i technologii wirtualnej. Według nowych zasad filmy i ścieżki dźwiękowe będą opatrzone etykietami ostrzegawczymi. Ustawodawca szczególnie podkreślił niebezpieczeństwo związane z techniką deepfake.

W internecie istnieje 350 mln zarejestrowanych nazw domen. Eksperci twierdzą, że nie można policzyć, ile jest fałszywych witryn, które zamieszczają wiadomości od innych wydawców. To często skopiowane artykuły z ewentualnymi małymi zmianami. Jednocześnie właściciele fałszywych witryn zarabiają ok. 100 tys. dol. miesięcznie z każdej witryny dzięki wyświetlanym reklamom. Miejsce pod nie sprzedają m.in. największe firmy technologiczne: Google, Facebook czy Amazon. Duży ruch na tego typu witrynach jest generowany przez boty.

Europejski Urząd Policji (Europol) przyczynił się do usunięcia ponad 5 tys. kont IS z platformy Telegram, podczas akcji trwającej w dniach 22-23 listopada 2019 r., co na pewien czas osłabiło zdolności propagandowe tej organizacji terrorystycznej. Usunięte konta były często powiązane z agencją prasową Nashir News Agency, mającą związki z IS.

Zanieczyszczone Morze Czarne

Organizacje proekologiczne przekonują właścicieli supermarketów w Wielkiej Brytanii do zainstalowania dystrybutorów wody. Sprzedaż wody w plastikowych butelkach wzrosła w tym kraju w 2018 r. do ponad 1 mld sztuk. Z danych Agencji Badań Środowiskowych (EIA) i Greenpeace wynika, że sprzedaż plastikowych butelek wzrosła o 8,2% w sześciu czołowych sieciach, które podają dane rok po roku. Żadna z 10 największych sieci nie ma zamontowanych dystrybutorów we wszystkich swoich sklepach.

Brytyjscy ekolodzy chcą podwyższenia ceny plastikowych toreb, tzw. bags for life, a nawet wprowadzenia całkowitego zakazu ich sprzedaży. Gospodarstwa domowe kupują obecnie średnio 54 takie torby rocznie. Bags for life to mocne, plastikowe torby na zakupy, które można tanio kupić w supermarkecie i używać wiele razy, a następnie wymienić, gdy się zepsują. Zawierają one znacznie więcej plastiku i są poddawane recyklingowi. W 2018 r. ilość plastiku, wprowadzonego na rynek przez brytyjskie supermarkety, osiągnęła 903 tys. ton, w porównaniu do 886 tys. ton w 2017 r., jak wynika z danych dostarczonych przez 10 największych sprzedawców detalicznych w Wielkiej Brytanii.

Z badań naukowców wynika, że Morze Czarne jest najbardziej zanieczyszczonym morzem w Europie oraz wysypiskiem odpadów rolniczych i przemysłowych z południowo-wschodniej Europy. Ilość odpadów morskich jest prawie dwa razy większa niż w Morzu Śródziemnym. Niektóre obszary Morza Czarnego traktowano jako strefy śmierci – pozbawione życia morskiego. Wzrasta zanieczyszczenie rzek (Dniepr, Dniestr) nawozami sztucznymi z pól uprawnych i ściekami. Próbki dna morskiego zawierają cząstki mikroplastiku. Woda zanieczyszczona jest również pozostałościami z farmaceutyków, zwłaszcza antybiotyków, dzięki czemu bakterie nabierają oporności na leki.

Wirus HIV w Stanach Zjednoczonych

Ok. 1,1 mln Amerykanów jest nosicielami wirusa HIV. Program, przygotowany przez największe agencje monitorujące stan zdrowia w Stanach Zjednoczonych, zakłada wyeliminowanie nowych zakażeń w 90% w ciągu najbliższych 10 lat. Liczba nowych zakażeń wirusem HIV w USA spadła z ok. 130 tys. w 1985 r. do ok. 50 tys. w 2010 r., wg danych Centrów Kontroli i Prewencji Chorób (CDC). Kaiser Family Foundation podaje, że liczba zakażeń wirusem HIV w USA spadła o 8% między 2010 a 2015 r. W 2016 r. 38 tys. ludzi zaraziło się tym wirusem. W 1995 r., z powodu powikłań związanych z HIV, zmarło 41 699 osób. W 2016 r. odnotowano 6456 zgonów.

Wskaźnik nowych zakażeń wirusem HIV wzrósł wśród biseksualnych i homoseksualnych latynoskich mężczyzn, a na stałym poziomie utrzymuje się wśród biseksualnych i homoseksualnych czarnoskórych mężczyzn. Spadł natomiast wśród osób dożylnie przyjmujących narkotyki. Wskaźnik zakażeń spadł również wśród heteroseksualnych czarnych kobiet, nadal są one jednak bardziej narażone na zakażenie niż heteroseksualne białe kobiety (każdego roku 4 tys. nowych przypadków zakażeń wśród czarnych kobiet w porównaniu z 999 przypadkami wśród białych kobiet). Według danych CDC najbardziej narażona na zakażenie grupa wiekowa to osoby w wieku 25–34 (13 433 nowe diagnozy w 2017 r.), co stanowi o 60% więcej zakażonych niż w kolejnej najbardziej narażonej na zakażenie grupie – osób w wieku od 13 do 24 lat.

Naukowcy ze Scripps Research Institute oraz organizacji non-profit International AIDS Vaccine Initiative (IAVI) twierdzą, że opracowana przez nich szczepionka przeciwko AIDS była skuteczna w początkowej fazie testów przeprowadzonych na królikach. Szczepionka mobilizuje układ odpornościowy organizmu do wytworzenia przeciwciał neutralizujących działanie wirusa HIV, tzw. bnAbs (Broadly Neutralizing HIV-1 Antibodies), które uszkadzają mechanizm wirusa wykorzystywany do infekowania komórek. Opracowanie szczepionki przeciwko wirusowi HIV jest trudne, m.in. ze względu na jego szybkie mutacje. BnAbs są w stanie zneutralizować wiele szczepów, ponieważ wiążą się z tymi częściami wirusa HIV, które pozostają takie same mimo jego mutacji.

Łamanie praw człowieka w Chile, Izraelu i Meksyku

Organizacja Human Rights Watch opublikowała raport dotyczący nadużyć sił bezpieczeństwa podczas ostatnich protestów w Chile. Z dokumentu wynika, że poważnie pogorszył się stan bezpieczeństwa publicznego, a chilijska policja, która stosuje m.in. nadmierną przemoc, nielegalne zatrzymania, brutalne pobicia i manipulowanie dowodami wobec protestujących, jest częścią problemu i nie pomaga w jego rozwiązaniu. Jednocześnie prezydent Chile Sebastián Piñera zwrócił się do Kongresu Narodowego o pozwolenie armii na ochronę kluczowych obiektów użyteczności publicznej, co może spowodować eskalację przemocy. 

Izrael wydalił dyrektora Human Rights Watch za domniemane udzielenie poparcia dla kampanii bojkotu izraelskich towarów i usług. Na podstawie prawa uchwalonego w Izraelu w 2017 r. można zabronić wstępu do kraju osobom, które publicznie popierają ruch BDS (bojkotu izraelskich towarów i usług, wstrzymania inwestycji i nakładania sankcji na Izrael za dyskryminację Palestyńczyków). W 2016 r. organizacja Human Rights Watch wezwała do zaprzestania prowadzenia operacji biznesowych w izraelskich osiedlach na Zachodnim Brzegu Jordanu. W listopadzie 2019 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej zasądził, że produkty wytworzone w nielegalnych osiedlach izraelskich muszą być odpowiednio oznaczone, gdy trafiają na rynek europejski.

Meksyk, podczas pierwszego roku rządów prezydenta Andrésa Manuela Lópeza Obradora, nie osiągnął znaczących postępów w kwestii rozwiązywania problemów związanych z prawami człowieka. W 2018 r. liczba zabójstw osiągnęła rekordowy poziom (także tych związanych z walkami gangów narkotykowych). Często zdarzają się morderstwa dziennikarzy i działaczy praw człowieka, nie rozwiązano również problemu zabójstw kobiet na tle płciowym.

Zużycie węgla a produkcja prądu

W 2019 r. ma nastąpić największy od ok. 40 lat spadek zużycia węgla do produkcji energii elektrycznej (o 3%, 300 terawatogodzin). Raport Centre for Research on Energy and Clean Air, Institute for Energy Economics and Financial Analysis i brytyjskiego think tanku Sandbag opiera się na analizie danych z całego świata, dotyczących sektora energetycznego, z pierwszych siedmiu do 10 mies. 2019 r. Autorzy raportu zwracają uwagę na rekordowe zmniejszenie zużycia węgla w krajach rozwiniętych, w tym w Stanach Zjednoczonych, Korei Południowej oraz w Unii Europejskiej. 

Mimo starań prezydenta USA Donalda Trumpa, który próbuje ożywić amerykański przemysł węglowy, osiem amerykańskich spółek węglowych złożyło w 2019 r. wnioski o upadłość, w tym Murray Energy, największa prywatna spółka węglowa w kraju. „Korzystanie z węgla nie ma już sensu w wielu częściach świata, gdzie wytwarzanie energii elektrycznej z gazu ziemnego i odnawialnych źródeł energii jest po prostu tańsze” – tłumaczy Bob Ward z London School of Economics and Political Science. Chiny i Indie potrzebowały w 2019 r. mniej energii elektrycznej produkowanej z węgla, m.in. ze względu na spowolnienie gospodarcze. Ponadto kraje te produkują coraz więcej energii ze źródeł odnawialnych.

Izraelscy naukowcy z Instytutu Naukowego Weizmanna stworzyli szczep bakterii Escherichia coli, który, dzięki modyfikacji genetycznej, pochłania dwutlenek węgla, używając go jako źródła wzrostu, tak jak rośliny. Badacze dodali do bakterii E.coli geny metabolizujące CO₂ i usunęli geny, które są odpowiedzialne za przetwarzanie cukrów. Naukowcy podkreślają, że ich praca wymaga dalszych badań, ponieważ bakterie stworzone w eksperymencie wciąż uwalniają więcej dwutlenku węgla, niż są w stanie go przetworzyć.

Archiwum briefa